{"id":38869,"date":"2026-06-15T19:40:22","date_gmt":"2026-06-15T17:40:22","guid":{"rendered":"https:\/\/kernbeisser.ch\/loskomen-van-starre-overtuigingsstructuren\/"},"modified":"2026-06-16T09:17:34","modified_gmt":"2026-06-16T07:17:34","slug":"loskomen-van-starre-overtuigingsstructuren","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kernbeisser.ch\/nl\/loskomen-van-starre-overtuigingsstructuren\/","title":{"rendered":"Loskomen van starre overtuigingsstructuren"},"content":{"rendered":"

[vc_row][vc_column width=\"1\/1″][vc_column_text text_lead=\"yes\" uncode_shortcode_id=\"203058″]Ik heb veel respect voor mensen die streven naar positieve verandering. Deze veranderingen slagen echter niet altijd binnen vertrouwde sociale structuren. Soms is het gezond en nodig om een nieuwe weg in te slaan. Dat kan betekenen dat je op zoek gaat naar een nieuwe gemeenschap of op een andere manier contact zoekt met mensen.[\/vc_column_text][vc_column_text uncode_shortcode_id=\"184367″]Veel onderwerpen op deze website zijn gewijd aan dit soort overwegingen. Het gaat om bijbelse thema\u2019s, om de manier waarop we met elkaar omgaan in kerken en gemeenten, en om de vraag hoe we mogen denken en geloven. Het gaat lang niet alleen om bepaalde ‘dogmatische’ standpunten, maar veel meer om een gezonde omgang met onszelf, met de Bijbel en met de gemeenschappen waarin we staan. <\/p>\n

Ik heb op veel plaatsen rigide en starre geloofsstructuren gezien en ervaren. Hieronder vallen zowel kerken als vrije kerken. Maar niet alleen daar. Rigide en starre geloofsstructuren komen op veel plaatsen voor. Ze zijn bijna onvermijdelijk als mensen langere tijd samen onderweg zijn. Wanneer gemeenschappen generaties lang bestaan, vinden consolidatie en institutionalisering vrij logisch plaats. Tradities en gewoonten ontstaan. We praten over cultuur of subcultuur. Sommige van deze ontwikkelingen zijn positief, maar andere leggen beperkingen op. Het is dan ook voor elke generatie belangrijk om na te denken over zichzelf en de eigen gemeenschap, en in dat proces gezonde manieren te vinden. <\/p>\n

Er wordt wel gezegd: \u201eWie durft, wint!\u201d. Maar niet iedereen durft het aan. Maar degenen die durven, die nieuwe horizonten opzoeken, zijn degenen die winnen. Het komt ook vaak voor dat ze waardevolle inzichten opdoen voor vele anderen. Zij die zich bekeren hebben de macht om de wereld te helpen vormgeven.[\/vc_column_text][vc_column_text uncode_shortcode_id=\"510609″]<\/p>\n

Over de noodzaak om nieuw te denken<\/h3>\n

Wie op een nieuwe manier wil denken, vindt vaak geen bijval. In sommige kringen wordt het eigen denken ronduit onderdrukt. De angst voor verandering kan ook hoogtij vieren. Zo heb ik het zelf ook ervaren en ik hoor het ook steeds weer van anderen. Degenen die nadenken kunnen daarom sterke tegenwind verwachten zodra er eerlijke en open vragen worden gesteld. Want er is maar in heel weinig kerken en gemeenten een echte leercultuur. Wie zijn eigen horizon wil verbreden, staat er daarom in het begin vaak alleen voor.<\/p>\n

Een rigide of star geloofssysteem staat niet alleen afwijzend tegenover verandering, maar er heerst daar vaak ook een sterk zwart-witdenken. Men \"weet\" wat goed is en wat kwaad, wat bevorderlijk is voor het geloof en wat niet, hoe men zich moet gedragen en wat zeker niet langer tolereerbaar is. Afbakening is alomtegenwoordig. Het kan ook zijn dat \"geloof\" moet overeenkomen met een bepaalde carri\u00e8re. Zoiets als: \u00abHeb je al voor Jezus gekozen?\u00bb. Zulke vragen stelden de eerste christenen nooit en het werd ook niet door de apostelen onderwezen. Het zijn tradities van bepaalde stromingen. <\/p>\n

Wie op een nieuwe manier wil denken, is in de eerste plaats op zoek naar onderscheid. Zwart en wit zijn niet langer genoeg. Er zijn eerlijke en oprechte vragen die gesteld willen worden. Je hebt zelf ontdekt dat er ook grijstinten zijn en misschien zelfs een heel kleurenpalet.<\/p>\n

In deze context is de film \"Pleasantville\" de moeite waard, waarin twee broers en zussen terechtkomen in een zwart-wit film die geleidelijk aan kleur krijgt.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=\"1\/1″][vc_custom_heading heading_semantic=\"h4″ text_size=\"h4″ uncode_shortcode_id=\"146744″]Pleasantville[\/vc_custom_heading][vc_single_image media=\"36340″ media_lightbox=\"yes\" media_width_percent=\"100″ shadow=\"yes\" uncode_shortcode_id=\"211153″][vc_single_image media=\"36338″ media_lightbox=\"yes\" media_width_percent=\"100″ shadow=\"yes\" uncode_shortcode_id=\"195733″][vc_column_text text_lead=\"small\" uncode_shortcode_id=\"123352″]Pleasantville verscheen in 1999 in de bioscoop. Twee broers en zussen kijken regelmatig naar het tv-programma \"Pleasantville\" uit de jaren 50. Daar was alles zwart-wit en de wereld was \"aangenaam\", \"aangenaam\" - maar volledig zonder leven. Zodra de twee tieners in de film terechtkomen, is de verandering in het stadje niet meer te stoppen en doet kleur zijn intrede (Wikipedia).[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=\"1\/1″][vc_column_text uncode_shortcode_id=\"164699″]Wie op zoek is naar differentiatie, wie wil leren, die wil zich ermee bezighouden. Het is geen afwijzing van oude structuren, maar een confrontatie daarmee. Het is geen afwijzing van de Bijbel of van het geloof, maar een onderzoek ervan. Men wil een proces aangaan waarin het leven en ook het geloof opnieuw ontdekt mogen worden. Dan komt er weer kleur in het leven.<\/p>\n

Dit ging volledig verloren in de rigide structuren. Ik denk dat elke kerk of gemeente juist dankbaar mag zijn voor zulke mensen die nieuwe horizonten verkennen. Ze verlevendigen de gemeenschap. Als er echter geen discussie plaatsvindt, of als die misschien zelfs wordt onderdrukt, dan wordt de levendigheid afgewezen. Wie dat meemaakt, zal mogelijk van gedachten veranderen en afhaken. <\/p>\n

Martin Buber, de bekende Joodse religieuze filosoof, schreef rond 1920 het boekje \"I and Thou\", waarin hij de basis beschrijft voor een relatiegerichte levensfilosofie. In dit boekje beschrijft hij heel beknopt de spanning die tot bekering leidt.[\/vc_column_text][vc_column_text uncode_shortcode_id=\"523426″]<\/p>\n

De man die berouw heeft<\/h3>\n

Martin Buber schrijft:<\/p>\n

\"Het dogma kent niet de man die de allesoverheersende strijd overwint door terug te keren; die het web van utilitaire instincten verscheurt door terug te keren; die de betovering van de klasse verbreekt door terug te keren; - die de veilige constructies van de geschiedenis aanwakkert, verjongt, transformeert door terug te keren. Het dogma van het proces laat je alleen de keuze voor zijn bordspel: je aan de regels houden of afhaken; maar de omkeerder gooit de stukken om. Het dogma wil je tenminste toestaan de voorwaardelijkheid met je leven uit te voeren en \"vrij te blijven\" in de ziel; maar de omkeerder beschouwt deze vrijheid als de meest beschamende gebondenheid.\"<\/em><\/p>\n

Martin Buber, Ik en Gij[\/vc_column_text][vc_column_text uncode_shortcode_id=\"142025″]<\/p>\n

Dogma kent de mens niet<\/h3>\n

Toen ik het boekje \"Ik en Gij\" van Martin Buber las, zat ik in een proces van herori\u00ebntatie. Er waren een paar jaren waarin ik bewust afscheid had genomen van kerken en gemeenten. Niet omdat ik het geloof verloren had, maar integendeel, omdat het geloof in de geloofsgemeenschappen voor mij bijna verloren was gegaan.<\/p>\n

Deze herori\u00ebntatie was een zeer bewuste confrontatie. Het was eerst een reiniging, namelijk van religieuze ballast die ik hier en daar had opgepikt. Maar die worsteling was ook een zoektocht en een moment van zelfreflectie: hoe en waar kon ik mijn vertrouwen in God en mijn geloof in praktijk brengen? Het was ook een heronderzoek van de Bijbel zelf, want - zo had ik begrepen - het was mijn begrip van de Bijbel dat onverteerbaar was geworden. Niet de Bijbel was het probleem, maar mijn eigen ge\u00efnternaliseerde begrip. Er waren te veel inconsistenties, niet alleen in doctrinair opzicht, maar ook op het gebied van geloofscultuur. Ik moest zelf op pad gaan om deze wirwar te ontrafelen en een nieuwe benadering van de Schrift en een gezonder geloofsbegrip te vinden.<\/p>\n

Martin Buber schrijft: \u00abHet dogma kent de mens niet die de universele strijd door bekering overwint\u00bb.<\/em> Dogma\" betekent hier niet kerkelijk dogma, maar voor Buber is het de uitdrukking van een aanname die niet in twijfel mag worden getrokken. Het is een algemene uitdrukking die niet alleen met geloof te maken heeft. De dogma’s, dat zijn de vaste ankers voor de respectieve gemeenschap, die onder geen beding aan het wankelen mogen worden gebracht. Deze veronderstellingen worden hoger gewaardeerd<\/em> dan de mensen zelf. Dogma kent de mens niet. Men gelooft meer in de regels dan in de persoon (vgl. Mc 2:27).<\/p>\n

Ik heb deze algemene uitspraak van Martin Buber nu gerelateerd aan mijn ontwikkeling. Ik lees dit selectief als een reflectie van religieuze structuren, ook al spreekt Buber zelf over iets groters. Toch kan de beschrijving perfect passen bij de ervaring van degenen die uit hun beperkende overtuigingen breken en een nieuwe weg vinden.<\/p>\n

Het dogma kent de mens niet, zeker niet de vragende mens die over zichzelf en de gemeenschap reflecteert. Het dogma kent de man niet \"die de allesoverheersende strijd door bekering overwint\"<\/em>. Want iedereen ervaart een conflict in de wereld. Daarom is het inderdaad een \"alle strijd\" van alle mensen. Sommigen overwinnen deze strijd echter door berouw te tonen. Ze breken uit een systeem dat niet langer genoeg ruimte bood om te leven. Degene die zich omkeert, overwint de beperkingen.<\/p>\n

Deze bekering is geen vertrek uit onverschilligheid. Het is bekering met dezelfde levende kracht waarmee ook \"bekering\" plaatsvindt. Het is deze beweging, dit opnieuw nadenken, waarmee het leven weer inhoud en richting krijgt. Bekering wordt aan de mens gegeven als een mogelijkheid. Alleen als we voor onszelf en onze menselijkheid opkomen, kunnen we terugkeren. Alleen zo kunnen we ook gelovigen, vertrouwelingen worden. Voor velen blijft het echter moeilijk om te profiteren van de ommekeer. In rigide en inflexibele gemeenschappen gaan mensen ten onder. Maar goed voor degene die erin slaagt om uit te breken.<\/p>\n

De levende mens kan echter omkeren, kan het \"web\" van gewoonten<\/em> verscheuren en zichzelf bevrijden uit de ban van de gemeenschap<\/em>. Martin Buber spreekt hier van \"gebruiksdriften\" en \"klassen\". De betovering van de gemeenschap kan heel sterk zijn. Iedereen die dit heeft meegemaakt kan zich er iets bij voorstellen. Het zijn deze aannames die je verdelen in goed en slecht, zwart en wit. Degenen die zich niet zo en zo gedragen, vallen bijna van het geloof weg. Angst wordt aangewakkerd.<\/p>\n

Zelfs als het niet direct wordt gezegd, is er een onzichtbare last op veel mensen. Men is het er stilzwijgend over eens dat dit gelukzaligheid is, dat het geloof er precies zo uitziet, dat de kerk altijd deze vorm aanneemt en dat gelovigen alleen ware gelovigen kunnen zijn als ze zich aan dit idee onderwerpen. Velen realiseren zich niet eens hoe dit gebeurt, omdat je geen enkele vergelijking hebt - je bent nooit in een ander soort gemeenschap geweest, hebt nooit een andere kerk van binnenuit meegemaakt.[\/vc_column_text][vc_column_text uncode_shortcode_id=\"818759″]<\/p>\n

Verjonging en transformatie<\/h3>\n

Er zijn de volgende polen in deze vergelijking: aan de ene kant is er het superieure \"dogma\", aan de andere kant is er de \"bekering\". Iets neutraler en met meer afstand bekeken, zou je ook kunnen zeggen dat oude concepten<\/em> worstelen met nieuwe concepten<\/em>. Wie naar nieuwe kusten trekt, zoekt een beter concept, dat wil zeggen een concept dat beter is aangepast aan het leven en het geloof. De berouwvolle vervult, ondanks alle eigenbelang, ook een taak voor de gemeenschap. Want het is deze, schrijft Buber,\"die de veilige structuren van de geschiedenis aanwakkert, verjongt, transformeert door bekering <\/em>.\" <\/p>\n

Wie berouw toont, bewijst niet alleen zichzelf een dienst, maar ook de gemeenschap. Dit is echter niet zo eenvoudig als het klinkt. Een \"dogma\" heeft zich over een lange periode vastgezet. Stijve en rigide structuren komen nu eenmaal niet zomaar uit de lucht vallen, maar ontstaan als zeer menselijke ontwikkelingen die zich over een langere periode voltrekken. Het zijn deze historische entiteiten die verjonging en transformatie nodig hebben. Degenen die halverwege tevreden zijn in de structuren, bekijken degenen die terugkeren echter vaak met veel argwaan, terwijl degenen die zelf terugkeren het vaak moeilijk vinden om zich los te maken van de oude structuren. Beiden zouden met elkaar te maken krijgen. Het zou echter voor beide een uitdaging zijn. Kunnen we begrip tonen voor elkaar?[\/vc_column_text][vc_column_text uncode_shortcode_id=\"214271″]<\/p>\n

Zwart of wit?<\/h3>\n

\"Het dogma van expiratie laat je maar \u00e9\u00e9n keuze voor zijn bordspel: je aan de regels houden of ge\u00eblimineerd worden.\"<\/em><\/p>\n

De dogma’s, of beter gezegd, de traditionele cultuur, de ge\u00efnternaliseerde waarden zijn rigide met een reden: ze zijn bedoeld om te beschermen. Ze moeten behouden. Ze zijn bedoeld om veiligheid over te brengen. En soms moeten machtsstructuren ook in stand worden gehouden. Het kan van alles zijn, of misschien speelt alles wel een rol. Daarom zijn er regels, en wie zich niet aan de regels houdt, wordt overboord gegooid. Er is uitsluiting, ketterij en dergelijke.<\/p>\n

Ik heb veel angst gezien: angst voor verandering, angst voor vragen, angst voor zelfreflectie. Het dogma van het proces waar Buber over spreekt is een enkele uitdrukking. Procedure en dogma horen bij elkaar. Het is een enkel concept dat voortkomt uit het feit dat het proces altijd moet blijven zoals het altijd is geweest.<\/p>\n

Dit zwart-witdenken laat de bekeerling geen keuze. Hij moet<\/em> vertrekken. Zij die geen leefruimte vinden in de oude structuren, zij die alleen maar beperkt worden door dogmatische idee\u00ebn, zullen (God geve het ons naar Zijn genade) uit dit spel vallen.[\/vc_column_text][vc_column_text uncode_shortcode_id=\"181381″]<\/p>\n

De Uittreding<\/h3>\n

\"De invert draait de tekens om<\/em>.\"<\/p>\n

Het omgooien van de stukken betekent dat een van de stukken nu uit het spel is. De omvormer verlaat het speelveld van dogma’s. Martin Buber zegt hier nog meer over: \"Het dogma wil je tenminste toestaan om voorwaardelijkheid met je leven uit te voeren en \"vrij te blijven\" in je ziel; maar de berouwvolle beschouwt deze vrijheid als de meest beschamende slavernij\"<\/em>. Want dit is wat de persoon die is afgehaakt heeft erkend: Hij zou \"vrij\" zijn om onder het juk van het dogma te blijven. Maar dat is geen optie.<\/p>\n

Het dogma of de traditie wil ons toestaan om binnen de gestelde regels te blijven. Dat is als het ware het lokmiddel: We kunnen inperking accepteren als vrijheid. Voor veel mensen is dit juist heel interessant en het zou wel eens de belangrijkste reden kunnen zijn waarom sommige sekten of radicale interpretaties van bepaalde religies zoveel mensen weten te winnen. Er gebeuren verbazingwekkende dingen: Het denken wordt weggenomen en mensen krijgen een stel regels.<\/p>\n

Dogma staat \"voorwaardelijkheid uitvoeren met leven\"<\/em> toe. Het dogma is helemaal van jou, zolang je je aan de richtlijnen houdt. Dit gebrek aan vrijheid wordt verkocht als \"vrijheid\". Het is niets anders dan een belofte van verlossing. Deze vrijheid beschouwt de bekeerling echter als de ultieme vorm van slavernij, omdat ze niet echt bevrijdt. De omkeerder stapt uit.[\/vc_column_text][vc_column_text uncode_shortcode_id=\"198899″]<\/p>\n

Vernieuwing is goed<\/h3>\n

Berouw, en dan? Wat gebeurt er nu? Paulus schrijft aan de kerk in Rome:<\/p>\n

\u00abIk verzoek jullie nu, broeders (met het oog op Gods barmhartigheid), om jullie lichaam aan te bieden als een levend, heilig en God welgevallig offer (als jullie logische godsdienst) en u niet aan te passen aan deze wereld ,<\/strong> maar u te laten veranderen door de vernieuwing van uw denken,<\/strong> opdat u kunt onderscheiden wat de wil van God is \u2013 het goede, welgevallige en volmaakte.\u00bb<\/em>
\nRom. 12:1-2<\/p>\n

Er wordt gesproken over een proces en over de moed om jezelf te laten transformeren. Deze uitspraak hoort bij het Evangelie. Herbezinning en vernieuwing zijn \"bijbels\", als je het zo wilt zeggen. Er is niet alleen deze bijbelse passage in een brief van de apostel Paulus, maar ook veel andere voorbeelden. Mensen keren zich om. Dat is wat bekering betekent. Herbezinning is echter niet alleen voor \"ongelovigen\", maar - zoals hier in de Brief aan de Romeinen - vooral ook voor gelovigen. Dat is een belangrijk inzicht als je bent opgegroeid met het idee dat alles altijd moet blijven zoals het altijd is geweest. De Bijbel is niet star of onbuigzaam. We hebben een levende God (1Tim 4:10) die ons ook volledig levend zoekt (Rom 12:1). Dan moeten we een zekere mate van levendigheid kunnen tonen.<\/p>\n

Net zoals er aan het begin van deze post werd gesproken over positieve veranderingen, moet Paulus’ uitspraak hier op dezelfde manier worden begrepen. Het is \"met het oog op de barmhartigheden van God\". Dat is een positief standpunt. Paulus wil mensen voor Christus winnen. Dat houdt ook een mentaliteitsverandering bij de gelovigen in.<\/p>\n

Degene die zich omkeert, dat is de levende. Degene die uitbreekt hoeft niet de afvallige te zijn, maar is misschien degene die de ruimte van leven en geloof opnieuw wil erkennen. Het is degene die een levende relatie verkiest boven starre gewoonten, die betere antwoorden zoekt, die gedifferentieerder wil denken en bewuster in de wereld wil staan.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=\"1\/1″][vc_column_text]<\/p>\n

Aanzetten tot een gesprek<\/h4>\n