Brieven van gevangenschap

De volgende brieven worden beschouwd als gevangenisbrieven. Ze zijn allemaal opgetekend door de apostel Paulus. Hij bracht de laatste jaren van zijn leven door in Romeinse gevangenschap, eerst in Israël en later in Italië. Hij schrijft brieven tijdens zijn gevangenschap. In deze brieven beschrijft hij zichzelf als een gevangene.

• Efeziërs
• Filippenzen
• Kolossenzen
• 2 Timoteüs
• Philemon

We moeten er hier ook op wijzen dat er andere brieven van Paulus kunnen zijn geweest die we niet meer hebben. Deze omvatten een vermeende brief "uit Laodicea" (Kol 4,16) en mogelijk andere. Van de brieven van Paulus die vandaag de dag bekend zijn, staan er 14 in de Bijbel. In vroege compilaties zijn er echter maar 7, 8 of 10 brieven van Paulus. Afhankelijk van waar je naar verwijst, worden de zogenaamde gevangenschapsbrieven ook anders vermeld. In dit bericht ga ik ervan uit dat we 14 brieven van Paulus hebben en dat de gevangenschapsbrieven de brieven zijn die hier genoemd worden.

De gevangenisbrieven zijn de laatste brieven van Paulus. Volgens de overlevering werd hij geëxecuteerd door keizer Nero. In zijn laatste brieven beschrijft Paulus zichzelf als "oud" (Grieks: πρεσβύτης), d.w.z. als een "oude Paulus".

"Daarom spreek ik liever uit liefde, als een oude Paulus, want zo ben ik, maar nu ook iemand die gebonden is door Christus Jezus."
Phlm 1,8-9 KNT

Dat hij zichzelf als oud en bejaard ziet, heeft te maken met zijn leeftijd, maar weerspiegelt ook zijn volwassenheid. We zijn hier aan het einde van zijn leven. In zijn brief aan Philemon verdient hij hiermee het respect van de ouderdom. Het is alsof hij zijn bezorgdheid aan Philemon benadrukt. Het Griekse woord voor "oud of bejaard" in Paulus is presbuteros, wat vanuit etymologisch oogpunt misschien betekent: vóór binnengaan. Het is alsof je voorrang hebt in het verkeer. Je neemt geen voorrang, je krijgt het. Hetzelfde geldt voor respect. Als je een kamer binnengaat, kun je tegen de oudere persoon zeggen: "na hen" om deze persoon eerst binnen te laten. Respect voor ouderen is in veel culturen nog steeds aanwezig en dat is altijd zo geweest. Vergelijk ook 1Tim 5,1, 1Tim 5,17, 1Tim 5,19 (onthoud dat oudsten vroeger "ouder" waren omdat de noodzakelijke vereisten pas komen met levens- en geloofservaring).

De gevangenisbrieven die de apostel in deze tijd schreef, werden bij specifieke gelegenheden geschreven. Maar we kunnen ze ook zien als een algemene erfenis. Hier vinden we de woorden van een oude Paulus, die put uit zijn ervaring. Sommige onderwerpen worden in deze brieven voor het eerst genoemd. Daarom staan ze verder terug op een denkbeeldige tijdlijn van openbaring. Hier vinden we Paulus’ laatste woorden, niet slechts variaties op eerdere thema’s.

Gevangene van Christus Jezus

Hoewel Paulus door de Romeinen gevangen was gezet, beschouwt hij zichzelf in deze brief aan Philemon niet als een gevangene van Rome, maar als een "gevangene van Christus Jezus" (Phlm 1:1; Phlm 1:9; Ef 3:1; of "gevangene in de Heer" Ef 4:1). De uiterlijke verschijning van de situatie kan zijn dat hij gebonden was door de Romeinen, maar de manier waarop hij ernaar kijkt laat zien hoe hij in deze situatie staat. Deze uitspraak bevat veel wijsheid over leven en geloof. Zelfs in vroege brieven maakt hij duidelijk dat hij ernaar streeft om te doen wat nuttig is, niet alleen voor zichzelf, maar voor velen (1 Korintiërs 9:19-23; 1 Korintiërs 10:33). In Filippenzen schrijft hij zelfs (als gevangene):

"Maar ik ben van plan, broeders, u te laten weten dat mijn zaken eerder hebben geleid tot de bevordering van het evangelie, zodat met het hele praetorium) en al de rest mijn banden openbaar zijn geworden als om Christus’ wil."
Fil 1:12-13

Paulus was niet masochistisch ingesteld en zocht geen gevangenschap. Maar toen hij zich erin bevond, realiseerde hij zich ook dat zijn boeien "om Christus’ wil" waren. Als "gevangene van Christus Jezus" kiest hij bewust een context die zijn situatie in een ander licht plaatst. Dit bleef niet zonder gevolgen. Velen hebben moed gevat (Fil 1:14) en aan het eind van Filippenzen stuurt hij zelfs groeten vanuit het huis van de keizer, waar duidelijk contacten met gelovigen waren (Fil 4:22).

Paul is een goed voorbeeld van hoe je het beste uit een situatie kunt halen.

Paulus’ gevangenis

Rembrandt beeldde Paulus af in een gevangeniscel in 1627. Paulus zat verschillende keren in de gevangenis. In Israël zat hij in de gevangenis, maar op de reis naar Rome ging het er iets anders aan toe. Ze landden eerst in Puteoli, waar hij zeven dagen als gevangene bij de broeders verbleef (Handelingen 28:14). Toen ze daar naar Rome vertrokken, was Paulus nog steeds een gevangene. Eenmaal in Rome mocht hij "op zichzelf blijven met de krijger die hem bewaakte" (Handelingen 28:16). Het laatste wat je in de Handelingen van de Apostelen kunt lezen, spreekt ook niet over een gevangenis:

"Hij bleef toen twee hele jaren in zijn eigen huurflat wonen en verwelkomde iedereen die bij hem kwam logeren."
Handelingen 28:28

Pauls zaak was nog niet gesloten. Paul was nog steeds een gevangene. Hij bleef echter in zijn eigen gehuurde flat, waarschijnlijk ook met een soldaat om hem te bewaken, net als in Puteoli. Wat Rembrandt schilderde kan daarom niet worden toegepast op deze periode. Paul was een gevangene, maar kon thuis blijven. Hij gebruikte deze tijd intensief:

"Hij verkondigde het koninkrijk van God en onderwees met alle vrijmoedigheid en zonder belemmering over de Heer Jezus Christus."
Handelingen 28:31

Dit is het laatste vers van de Handelingen der Apostelen. Hoewel de apostel niet meer kon reizen, kon hij wel mensen ontvangen. De deur opende niet langer naar buiten, maar naar binnen. Hij ontving gasten en sprak met veel mensen. Omdat dit expliciet wordt beschreven als "ongehinderd", is het ook mogelijk om je voor te stellen dat hij de brieven van gevangenschap daar schreef. Sommigen beweren dat Paulus misschien al brieven schreef in Caesarea. Daar zat hij in de gevangenis, of beter gezegd, in het praetorium van Herodes (Handelingen 23:35).

Je kunt het ook zo bekijken: Paulus schreef de gevangenschapsbrieven of gevangenisbrieven tijdens zijn gevangenschap omdat hij niet in staat was om mensen te bezoeken. Hij schreef bijvoorbeeld aan de Filippenzen dat hij naar hen verlangde (Fil 1:8). Als gevangene kon hij echter niet reizen. Het verlangen was een uiting van verlangen, maar een bezoek aan Filippenzen was op dat moment geen optie (Fil 1:7; Fil 1:14).

Conclusie van de Handelingen der Apostelen

De Handelingen van de Apostelen is een overgangsboek. De kerk in Jeruzalem en de Joodse diaspora (met de twaalf apostelen) hadden vragen. De kerken onder alle volken (met Paulus & Co.) hadden ook vragen, maar vanuit een ander perspectief. Verwarring was begrijpelijk, want hoe moest je het kruis, de opstanding, de hemelvaart en het uitstel van het messiaanse koninkrijk interpreteren? En hoe zit het met deze plotseling opkomende gemeenschap uit alle naties?

De roeping van naties door een evangelie van genade, zoals verkondigd door Paulus, was ongehoord. In directe tegenspraak met de taal in de Tenach, kwam redding niet naar de naties door bemiddeling via Israël, maar rechtstreeks. Alleen Paulus verkondigt dit (Rom 11:15). Iedereen zocht zijn eigen weg, stelde vragen en zocht naar consensus, zelfs in meningsverschillen (Gal 2:7-9).

Paulus werd geroepen als Saulus op de weg naar Damascus (Handelingen 9). Zijn baan werd als volgt beschreven:

"Maar de Heer zei tegen hem [Ananias]: Ga! Want dit is een uitverkoren instrument voor mij, om mijn naam te dragen voor de ogen van de volken, evenals koningen en de zonen van Israël."
Handelingen 9:15

Deze bediening begint in hoofdstuk 13 (Handelingen 13). Aan het begin van zijn bediening verandert zijn naam van Saulus in Paulus (Handelingen 13:9) en lezen we in de Handelingen der Apostelen hoe hij rekening houdt met deze drie doelgroepen. De situatie ontwikkelt zich echter totdat Paulus gevangen wordt gezet in Rome. Daar roept hij "de eersten der Joden" (Handelingen 28:17) en spreekt tot hen over de "verwachting van Israël". De Joden hadden over deze Jezus-sekte gehoord en vernomen dat deze "overal werd bestreden" (Handelingen 28:22).

"Op de met hem overeengekomen dag kwamen er meer tot hem in het logement, aan wie hij van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat het koninkrijk van God uiteenzette en betuigde, terwijl hij hen probeerde te overtuigen van Jezus uit de wet van Mozes zowel als uit de profeten. Sommigen waren overtuigd door wat er gezegd werd, terwijl anderen het niet geloofden."
Handelingen 28:23-24

Het koninkrijk van God spreekt hier dus expliciet over de verwachting van Israël. Het boek Openbaring begon ook met de vraag van de discipelen aan Jezus: "Heer, herstelt u op dit moment het koninkrijk aan Israël?" (Handelingen 1:6) Paulus had ook de opdracht gekregen om tot Israël te spreken, wat hij nogmaals uitvoerig deed in Rome. Geleidelijk aan waren sommige dingen echter verschoven en kwam de focus meer en meer op de naties te liggen toen de Joden als geheel het getuigenis niet accepteerden. Wat Jezus had gezegd, wat Petrus herhaalde met Pinksteren (Shavuoth) en wat Paulus hier opnieuw aanbood, was het getuigenis van een naderend messiaans koninkrijk waarin Israël de voorkeur zou krijgen.

Er zijn hier echter dingen aan het veranderen. Paulus had ook een missie voor de naties, niet om te bekeren, maar om een evangelie van genade te verkondigen. In de Handelingen van de Apostelen staat het volgende:

"Maar toen ze het onderling oneens waren, vertrokken ze, nadat Paulus dit ene had gezegd: ‘De Heilige Geest spreekt tot uw vaderen door de profeet Jesaja: ‘Ga naar dit volk en zeg: ‘Met uw gehoor zult u horen, maar u zult het niet begrijpen. U zult zien met uw ogen en toch niet waarnemen, want het hart van dit volk is verhard, zij hebben moeite om te horen met hun oren en zij sluiten hun ogen, zodat zij niet waarnemen met hun ogen, horen met hun oren, begrijpen met hun hart en zich omkeren, zodat Ik hen kan genezen’ (Jesaja 6:9-10). (Jesaja 6:9-10). Laat het u daarom bekend zijn dat dit heil van God naar de volken is gezonden; ook zij zullen horen!"
Handelingen 28:25-28

Paulus zag zijn missie naar Israël duidelijk als voltooid. Hier schakelt hij over naar de naties en is er zeker van dat zij ook zullen luisteren. Er zijn nog veel kleine stappen tussen het begin van zijn bediening in Handelingen 13 en het einde in Handelingen 28. Het is leerzaam om deze te volgen, omdat je kunt zien dat de overgang geleidelijk verliep. In die tijd was dit allemaal verbluffend nieuw. Ook al nemen we natuurlijk aan dat de christelijke boodschap vandaag de dag de hele wereld beïnvloedt, dat was toen niet het geval. De 12 apostelen voerden de Grote Opdracht niet uit. Paulus is niet één van de 12 en ontvangt een nieuw, nog onbekend evangelie van genade, dat geen bemiddeling door Israël vereist.

Indeling van de gevangenschapsbrieven

Op basis van deze kenmerken kunnen we nu proberen om de gevangenisbrieven te categoriseren. Chronologisch gezien horen ze waarschijnlijk na de Handelingen van de Apostelen. We kunnen in gedachten houden dat de Handelingen van de Apostelen een ander doel hebben dan de brieven van Paulus. We hoeven niet te zoeken naar overeenkomsten tussen de twee. We kunnen eerder verschillen verwachten. Er zijn verschillen te verwachten, vooral met betrekking tot de gevangenisbrieven. Waarom? In de tijd van de Handelingen der Apostelen probeerde Paulus nog steeds alle genoemde doelgroepen te dienen. Dit verandert aan het einde van de Handelingen der Apostelen. Het is dan duidelijk dat hij zich specifiek tot de naties richt.

Sommigen komen nu tot de conclusie dat "daarom" alleen de laatste brieven van Paulus van toepassing zijn op de kerk van vandaag. Daar ben ik het niet mee eens. Het zijn deze absolute scheidingen die problematisch zijn. Paulus bouwt eerder voort op de voorgaande dingen. Zijn brieven werden ijverig gedeeld en ook gekopieerd. Hij blijft congruent in zijn uitspraken, maar ideeën ontwikkelen zich zonder afstand te nemen van oudere ideeën. Zoals altijd en zoals met alle bijbelse boeken: lees ze eerst in hun eigen context.

Waarom is dit belangrijk?

Het gaat om een beter begrip van de Bijbel, verbanden, ontwikkelingen en dergelijke. Een ontwikkeling binnen de brieven van Paulus is te herkennen aan de doelgroepen, die veranderen. Als je de brieven van Paulus naast de Handelingen van de Apostelen legt, vind je er misschien niet hetzelfde in geschreven, maar je kunt misschien wel herkennen dat Paulus onderweg was, reisde en nadacht. Waar zie je de verdere ontwikkeling? Misschien hier:

• Paulus beschrijft voor het eerst een hemelse verwachting in Efeziërs (Ef 2:6-7). Dit komt nergens in de Bijbel voor vóór de brieven van de gevangenschap. In de gevangenisbrieven, echter, op verschillende plaatsen.
• In Romeinen beschrijft Paulus de oudtestamentische verzoening (Romeinen 3) en het nieuwe idee van verzoening (Romeinen 5). Dat was een nieuw idee, een nieuwe beschrijving. Wederzijdse verzoening wordt toegevoegd in de brieven over gevangenschap. Wanneer hij in Kolossenzen 1:20 spreekt over de verzoening van het universum, verwijst hij naar deze wederzijdse verzoening. Er staan al gedetailleerde artikelen over deze drie termen op deze website, daarom ga ik er hier niet verder op in.
• In zijn brief aan de Romeinen schetst Paulus de situatie van Israël, dat de beloften van God heeft ontvangen (Romeinen 9-11) en hoe het evangelie van genade nu naar de volken komt. Het is echter pas in Efeziërs dat de middelste muur van de omheining(soreq, of scheidingsmuur tussen Joden en naties in het tempelgebied) figuurlijk wordt afgebroken (Efeziërs 2:11-16) en de naties op gelijke voet met Israël verschijnen in de familie van God (Efeziërs 2:17-20).

Er zijn ook andere onderwerpen te vinden. Het idee is niet dat wij bepalen wat "waar" en wat "onwaar" is, wat "goed" en wat "slecht" is, maar dat het besef van ontwikkeling ons kan helpen om de uitspraken van Paulus beter te begrijpen. Dit is de voorwaarde om je eigen verwachtingen voor vandaag en de toekomst een kader te geven. Het gaat er niet om dat we ons terugtrekken in steeds meer bizarre doctrines, maar dat we openlijk bespreken hoe Paulus tot zulke conclusies is gekomen en welke gevolgen dit heeft. Het kan ook helpen om te voorkomen dat willekeurige teksten uit verschillende perioden van zijn bediening aan elkaar worden gekoppeld. Dat was een grote hulp voor mij.

Een erfenis?

Een oudere Paulus schrijft verschillende brieven vanuit gevangenschap omdat hij niet meer kan reizen. We kunnen dit beschrijven als een gelukstreffer, omdat we deze diepe inzichten nu kunnen lezen, of als een erfenis van Paulus. Hier vinden we zijn ideeën, zijn evangelie, volledig gerijpt na tientallen jaren van testen in kerken.