Het lijkt misschien vreemd om vandaag over bloed te praten. Wie wil er een bloeddorstige religie? Als we zo denken, leggen we uit dat we naar de Bijbel kijken vanuit het perspectief van vandaag. Dit is echter een ander perspectief dan de schrijver van de brief (de apostel Paulus) had. Op basis van zijn brieven kan ik aannemen dat Paulus ook niet bloeddorstig was. Toch spreekt hij over bloed en over een "verlossing". Dit zijn allemaal termen die hij en zijn toehoorders begrepen, maar die vandaag de dag vreemd lijken. Deze termen zijn helemaal niet verenigbaar met een levenshouding in de 21e eeuw na Christus.

Het andere perspectief

De Bijbel zoals we die nu kennen werd bijna 2000 jaar geleden voltooid. Het was een andere tijd. De randvoorwaarden waren anders. De Westerse wereld van vandaag is postchristelijk. Het ziet zichzelf als seculier, misschien zelfs als postseculier. Dit verklaart waarom veel mensen tegenwoordig zo verbijsterd naar de Bijbel kijken. We leven in een andere wereld dan die van toen. Wat voor Paulus en zijn luisteraars "normaal" en begrijpelijk klonk, is dat vandaag de dag vaak niet meer. Daarom kunnen de getuigenissen van 2000 jaar geleden natuurlijk geen begrip teweegbrengen. Zelfs een verwijzing naar het feit dat "Gods geest dit zou moeten verklaren" is correct, maar net zo vreemd vanuit het perspectief van vandaag.

De wereld werd in die tijd door en door religieus. Veel landen zijn dat vandaag de dag nog steeds. Maar niet de westerse wereld. We hebben een ander begrip en moeten de inhoud van teksten niet simpelweg afleiden uit het begrip van vandaag. Het helpt helemaal niet als je dan tegen beter weten in beweert dat het allemaal Gods woord is, dus "eeuwig geldig" en "vandaag de dag voor elke gelovige onmiddellijk duidelijk zou moeten zijn". Dit geldt voor veel uitspraken, maar niet voor alle.

Het lezen van de Bijbel of het luisteren naar en lezen van de brieven van Paulus is moeilijker geworden. Vandaag moeten we een brug slaan tussen ons huidige begrip en dat van het verleden. Termen die ons vandaag de dag weinig of niets zeggen of die ons vreemd voorkomen, vragen om uitleg. Als je jezelf in de mindset van die tijd kunt verplaatsen, worden sommige dingen duidelijker.

Woorden als "verlossing" of termen als "verlossing door zijn bloed" kunnen ons vreemd in de oren klinken. Je hoeft niet supervroom te zijn om eroverheen te komen. Je kunt je ook afvragen waarom Paulus op deze manier schreef en niet op een andere manier. In zijn tijd had hij daar waarschijnlijk goede redenen voor.

Paul begrijpen

Als Jood maakte Paulus deel uit van een Joodse traditie. Maar voor hem, als Jood, veranderden de dingen toen hij de opgestane Jezus ontmoette op de weg naar Damascus. Net als de andere apostelen was hij getuige van de opstanding. Bovendien ontving de apostel openbaringen rechtstreeks van Jezus Christus (Gal 1:11-12).

In Paulus vinden we dus verwijzingen naar zijn Joodse achtergrond, naar de Torah en de profeten, maar ook verwijzingen naar de evangeliën en de tijd waarin Jezus in Israël woonde, leefde en predikte, en hij spreekt ook over nieuwe openbaringen. Onderscheid maken tussen het een en het ander kan helpen bij het begrijpen. Paulus sprak echter onder geen beding zoals mensen vandaag de dag doen. Zijn lange en ingewikkelde straffen zijn ook berucht. Hij was een geleerde, en hij reisde inderdaad ook rond als straatprediker, maar niet voor ons, maar voor luisteraars in die tijd.

Het lezen van Paulus kan daarom een uitdaging lijken. Des te meer omdat Paul vandaag de dag over het algemeen niet wordt gewaardeerd. Het feit dat hij over iets anders dan de 12 apostelen sprak, is onbekend en wordt vaak afgekeurd. Alles moet eenvoudig blijven, heb ik keer op keer gehoord. Dit betekent dat het Nieuwe Testament aangepast moet worden aan de oren van vandaag, zodat het begrepen kan worden. In de meeste gevallen wordt dit alleen bereikt door het bericht leeg te maken, door de beweringen te nivelleren, door conclusies te trekken over de betekenis en classificatie van het bericht. Als gevolg daarvan krijg je een evangelie dat een beetje van wettelijke eisen en een beetje van genade spreekt. In die zin sprak Paulus zelf al over een ander soort evangelie dat geen echt onafhankelijk evangelie is (Gal 1:6-9).

Is Paulus moeilijk te lezen? Dit is nuttig gebleken in mijn eigen observaties: Lees de teksten. Geloof wat er staat zonder het meteen te willen interpreteren. Probeer de tekst dan in zijn eigen context te begrijpen. Onbekende woorden en concepten krijgen dan hun eigen kleur vanuit hun eigen perspectief. Dit leidt tot waardering voor wat er gezegd wordt, zonder kortsluiting in de interpretaties.

Deze manier van kijken lijkt nuchter en behulpzaam en biedt concrete hulp bij de interpretatie.

De twee problemen waarop de Bijbel antwoorden formuleert

Als mensen worden we geconfronteerd met twee problemen. De Bijbel herkent deze twee, die in de allereerste hoofdstukken van de Bijbel worden genoemd:

1. Zonde, het doel missen, menselijke onvolmaaktheid
2. Sterfte en dood.

Dit zijn de twee problemen waar mensen mee te maken hebben. De Bijbel formuleert een antwoord op deze twee uitdagingen:

1. Het falen om het doel te bereiken wordt vervangen door Gods gerechtigheid (Rom 1:16-17)
2. De dood wordt opgeheven door onvergankelijk leven (1 Korintiërs 15:22; 2 Timoteüs 1:10).

Bijna alle andere informatie in de Bijbel kan worden teruggevoerd naar deze twee problemen en hun oplossing. Het is dus niet simpelweg een kwestie van dat we "in de hemel komen" of "in de hel worden geworpen" als we niet geloven. Geen van beide kan worden gevonden in de Bijbel. De hierboven genoemde dingen zijn echter bijna overal herkenbaar.

Als we deze twee problemen en hun oplossing in gedachten houden, dan hebben we zoiets als een eenvoudige noemer waaraan we de Bijbelse boodschap kunnen toeschrijven. In de uitwerking van deze dingen noemt het verhaal echter dingen, vaardigt wetten uit en gebruikt beelden die deze problemen en hun oplossingen uitbeelden. Er verschijnen woorden en concepten die ons vandaag de dag minder bekend zijn, maar die een grote rol spelen in de bijbelse ontwikkeling. Het "bloed", bijvoorbeeld, of het spreken over "verlossing", zoals Paulus hier in Efeziërs doet.

De oplossing voor de problemen wordt in de Bijbel verlossing genoemd. Dit is geen vroom woord, maar een woord dat concrete problemen op een even concrete manier tot een goed einde wil brengen.

Figuurlijke taal in een historische context

In het bijbelse verhaal worden problemen en hun oplossingen in een historische context getoond. Wat later als symbool verschijnt (zoals "bloed"), kreeg eerst betekenis in de geschiedenis. Deze geschiedenis omvat de verhalen die werden doorverteld en vervolgens in de Bijbel terechtkwamen (het verhaal van Adam en Eva is bijvoorbeeld niet door hen opgeschreven, voor zover bekend uit de Bijbel), maar ook de wetgeving voor Israël, het offerritueel en vele andere dingen.

Het bijbelse verhaal ontwikkelt zich op basis van deze oorspronkelijke verhalen. Het is alsof je de problemen kent, zelfs het begin van de oplossing, maar dan leer je over de mechanismen die deze oplossing en verlossing teweegbrengen. Het is allemaal gelaagd en opgebouwd over vele eeuwen.

Er is veel tijd verstreken tussen het offerritueel voor Israël en de kruisiging van Christus. Gedurende deze tijd hebben deze termen en ideeën zich op verschillende manieren ontwikkeld. Er zijn enkele nieuwe dingen onthuld. Sommige dingen waren voorspeld en werden later werkelijkheid. Concepten werden onderdeel van het alledaagse religieuze leven die in onze tijd niet meer bestaan.

Als Paulus bijvoorbeeld in Efeziërs schrijft over "bloed" of "verlossing", put hij uit dit verleden en de ontwikkeling van deze termen. Er ontbreekt echter iets aan deze beschrijving. Hoe is het belangrijk geworden? Gaat het om een magische interpretatie van bloed of om een concreet effect? Of is het weer iets anders?

Betekenis is toegewezen

De dood van een dier is nog geen offer. Er waren gedetailleerde voorschriften voor de offers die in de Bijbel werden genoemd. Dieren moesten onberispelijk zijn. Alleen dan, en alleen in een bepaalde context, kon het doden van een dier een offer worden. Als je de redenen hiervoor volgt, kom je misschien uit bij de gewoonten van veel religies uit die tijd. In de Bijbel worden offers echter meestal gerechtvaardigd. Als mensen offers brengen, niet als dank maar als religieuze plicht, dan wordt dit offer eerst besteld. Deze regeling of instelling van het offer is altijd van God.

Het is onmogelijk dat het bloed van welk dier dan ook enig effect heeft, tenzij het effect figuurlijk en door God verordend is. Dan is het bloed voor het beoogde doel en voor de persoon die het besteld heeft. Het bloed van de offerdieren was geldig voor God. Het gaat om de betekenis die God aan dit bloed toekent. Dan werkt het voor Hem en kan ik op deze God vertrouwen, d.w.z. geloven. Ik kan het beeld dan in mijn verbeelding gebruiken om de betekenis te visualiseren.

De betekenis wordt soms ook afgebeeld of afgeleid. Het heiligdom in de woestijn was bijvoorbeeld slechts een beeld van wat er in de hemel was en wat aan Mozes op de berg werd getoond (Ex 26:30; Heb 8:5). De betekenis van het aardse heiligdom werd gerechtvaardigd door een hemels heiligdom. Dit komt weer naar voren als we het over Christus hebben (Heb 9:24), die niet in het beeld blijft maar terugkeert naar de hemel.

Het belang van slachtoffers wordt daarom toegeschreven. Dit geldt ook voor de dood en het offer van Christus. Het is niet vanwege het kruis, want de Romeinen kruisigden op sommige dagen meer dan 4000 mensen. De betekenis van het kruis waaraan Jezus stierf wordt beschreven als Gods keuze om de bekende problemen op te lossen. Het kruis vormt samen met de opstanding de basis voor verlossing en de kern van het evangelie zoals dat door Paulus wordt verkondigd (1 Korintiërs 15:1-4).

Gratis oplossing

"In hem hebben we verlossing", schrijft Paulus in Efeziërs 1:7, verwijzend naar Christus Jezus, de Geliefde uit het vorige vers. Wat we "in Hem" hebben is niet "in ons". We hebben het echter "in Hem", wat wijst op een toekomstige vervulling. Bijna identiek, zoals een paar verzen verderop staat:

In Hem bent u die gelooft ook verzegeld met de Geest van de belofte, de Heilige (die een voorbode is van ons deel tot de verlossing van ons deel)."
Ef 1:13-14

Als iets in Christus is, hebben we het misschien niet letterlijk, maar het wordt beter bewaard. Het is onaantastbaar voor ons en andere mensen. Dus als we de vrije oplossing in Hem hebben, dan is dat zeker. Dit zou ons moeten aanmoedigen. We zijn verzegeld "voor de dag van de verlossing" vermeldt de apostel in dezelfde brief (Ef 4:30). Dan zal wat we vandaag in de Geest hebben (Efeziërs 1:3) vervuld worden, d.w.z. zichtbaar en tastbaar worden. In zijn brief aan de Romeinen had Paulus al indrukwekkend gesproken over de "verlossing van ons lichaam" (Romeinen 8:23). Er werd expliciet melding gemaakt van een verwachting die nog voor ons ligt. Het is ook de verwachting van het zoonschap (Rom 8:22-23), de tijd waarin de zonen van God geopenbaard zullen worden (Rom 8:19).

Het idee achter deze ideeën is dat we vandaag alle rijkdom spiritueel hebben en het op een dag fysiek zullen ontvangen. Dat is echter nog toekomstmuziek. Onze rijkdom vandaag de dag, als gelovigen, is spiritueel. Er is geen garantie op rijkdom, roem en gezondheid. Maar we zijn gezegend met alle geestelijke zegeningen in Christus (Ef 1:3).

Door Zijn bloed

Deze verlossing, die we vandaag als een belofte hebben, is "door Zijn bloed". Hierachter zit het idee, dat stap voor stap door de Bijbel heen wordt opgebouwd, dat onvolmaaktheid gecompenseerd kan worden door offers. Het losgeld is een bevrijding uit slavernij door het betalen van losgeld. Paulus verwijst naar dit idee wanneer hij aan de Korintiërs schrijft:

"Maar uit Hem zijt gij in Christus Jezus, die ons van God gemaakt is tot wijsheid, en rechtvaardigheid, en heiliging, en verlossing."
1Cor 1,30

Hier, in Efeziërs, is verlossing "door Zijn bloed", waarmee het bloed van Christus wordt bedoeld. Dit verwijst natuurlijk naar het kruis en Zijn dood. Hij heeft zijn bloed vergoten. In dezelfde brief vermeldt de apostel ook dat we "buren zijn geworden door het bloed van Christus" (Ef 2:13), waarmee hij in de context de gelovigen uit de natiën bedoelt die "door het kruis verzoend" zijn met de gelovigen uit Israël (Ef 2:16). We zullen later in deze serie artikelen over de brief aan de Efeziërs op deze twee groepen terugkomen.

Bij de instelling van brood en wijn als gedenkteken in de gemeenschap zei Jezus:

"Want dit is Mijn bloed van het nieuwe verbond, dat voor velen vergoten wordt tot vergeving van zonden."
Mt 26,28

Jezus sprak tot Israël. De vermelding van bloed was gekoppeld aan een nieuw verbond dat aan Israël was beloofd als vervanging voor het oude verbond (Jer 31:31). Hier vermeldde Jezus dat Zijn bloed werd vergoten "tot vergeving van de zonden". In Hebreeën 9 worden verdere interpretaties gegeven. In Efeziërs legt Paulus een ander verband en schrijft hij:

"Verlossing door Zijn bloed, vergeving van overtredingen naar de rijkdom van Zijn genade."
Ef 1:7

De brief aan de Efeziërs is een late brief van Paulus. In een eerdere brief, in Romeinen, heeft de apostel er al op gewezen dat bloed niet voor vergeving zorgt, maar voor rechtvaardiging (Romeinen 5:9). Het verschil in uitdrukkingen is aanzienlijk. In het Oude Verbond had Israël vergeving van zonden (kwijtschelding van zonden) door middel van zondoffers en een verzoeningsoffer. Deze offers moesten echter herhaald worden. Ze waren niet definitief, maar hoogstens tijdelijk. Het reinigen van zonden is belangrijk omdat het ons dichter bij God kan brengen. Na het kruis en de opstanding verandert de beoordeling. De reiniging van zonden was uniek en compleet (Heb 1:3).

Vergeving werd rechtvaardiging, wat overeenkomt met een gerechtelijke uitspraak en een annulering van het vonnis wegens gebrek aan bewijs. Rechtvaardiging door bloed gaat door.

In Efeziërs 1:7 spreekt Paulus echter niet over zonden, maar over overtredingen die vergeven zijn. Weer een ander woord. Vergeving gaat vandaag over overtreding. De trefwoordconcordantie van het Concordant Nieuwe Testament beschrijft het Griekse woord als "een zonde waardoor het hart verwond wordt". Als we "ons" zijn, menselijk zijn, onvolmaakt zijn, gaat het niet alleen om "zonden", maar ook om wat dat betekent. De wet van Mozes verhoogde deze overtredingen zelfs (Rom 5:20). Het is de verwonding die door de zonde wordt veroorzaakt die haar tot een overtreding maakt. We beledigen God. Het is als een ander aspect. Christus werd voor onze zonden overgegeven (Rom 4:25). Nu zijn we gerechtvaardigd van zonde en zijn de overtredingen vergeven.

"Noch is - zoals door de zonde van de ene - de gave; want het oordeel leidde van de ene (van Adam) tot veroordeling, de gave van genade, maar van vele overtredingen tot wettig oordeel (door Christus). Want als nu door de overtreding van de ene de dood heerst, hoeveel te meer zullen zij die het overschot van genade en de gave van gerechtigheid ontvangen, heersen in het leven door de Ene, Jezus Christus!

Daarom, zoals de veroordeling tot alle mensen kwam door de ene overtreding, zo komt ook de rechtvaardiging van het leven tot alle mensen door het ene oordeel."
Rom 5:16-18

Mensen praten graag herhaaldelijk over zonden. Het aspect van overtreding blijft vaak onopgemerkt. Het is verbazingwekkend hoe vaak het woord overtreding wordt gebruikt. In Efeziërs spreekt Paulus over de vergeving van overtredingen, over dit aspect van verwonding. Het probleem van de zonde is zeker opgelost, maar hoe zit het met de vermeende overtredingen? Ze worden toegekend.

Volgens de rijkdom van Zijn genade

Deze overtredingen worden vergeven "volgens de rijkdom van Zijn genade". Rijkdom, namelijk overvloed, zoals eerder vermeld in de brief aan de Romeinen (Romeinen 5). De vergeving van overtredingen komt overeen met de rijkdom van Zijn genade, omdat het de onverdiende gunst van God vertegenwoordigt. Dit is goed nieuws, een evangelie, een verkondiging die spreekt over Gods gunst in Christus. Het effect is de vergeving van overtredingen.

Dit artikel schetst een deel van een ontwikkeling. Woorden en uitgebreide concepten worden gebruikt om Gods houding tegenover ons te visualiseren. Het is een figuurlijk gebruik van concrete woorden. Het gebruik van deze woorden was in de geschiedenis. Het gaat niet alleen om figuurlijk taalgebruik, alsof daar geen basis voor is. Het is andersom: het bloed van Christus is echt, maar het symboliseert een aantal dingen die in de context van die tijd werden begrepen. We hebben ons in dit artikel gericht op dit gebruik en deze betekenis. Het is als een reis terug in de tijd. De impact van de uitspraken strekt zich echter uit tot in onze tijd en in ons leven. Paulus’ figuurlijke taal spreekt over Gods gunst in Christus Jezus. Het wordt uitgelegd in bloemrijke taal, waarvan sommige delen onbekend of zelfs ongemakkelijk kunnen lijken.

Paulus heeft het niet over een bloeddorstige religie. Hij houdt zich bezig met wat er gebeurd is en hij gebruikt woorden als "bloed" of "vergeving", afhankelijk van de ontwikkeling en realisatie, om Gods genade voor jou en mij te benadrukken.