Geloof wordt vaak verward met kennis. Alsof je een theoloog of bijbelleraar moet zijn om “correct te geloven”. Men moet het eens zijn met leringen en interpretaties, zich misschien zelfs op een bepaalde manier kleden, zich op een bepaalde manier gedragen en meer van dat soort dingen. Dat moet je allemaal weten: Bijbel, gedragsregels, opvattingen. Maar is dat eigenlijk wel waar?
Het kan heel verwarrend zijn als je in een kerk of gemeente gaat zitten of uit pure nieuwsgierigheid een bijbelstudiegroep bijwoont. Natuurlijk heeft elke gemeenschap zijn eigen karakter, maar wat moet je doen als je niets begrijpt van wat er aan de hand is?
Wat geloof is
Geloof is in wezen “vertrouwen”. Dit is al in veel andere artikelen vermeld. Vertrouwen is echter geen veronderstelde kennis. Vertrouwen gaat niet over feiten, niet over teksten, maar over een richting van het hart. Strikt genomen heeft geloof niets te maken met bijbelkennis, gedragsregels of iets dergelijks. Geloof is vertrouwen. Om precies te zijn: geloof is vertrouwen in God. De rest is gewoon versiering.
De geheimenis van geloof
Paulus spreekt tot Timoteüs over het “mysterie van het geloof” (1 Timoteüs 3:9). Hij heeft het over de vereisten voor mensen die een rol vervullen in de gemeenschap. Ze moeten “het geheimenis van het geloof bewaren in een zuiver geweten”. Iedereen die verantwoordelijkheid wil nemen in de gemeenschap zou dit ter harte moeten nemen.
Twee dingen worden hier genoemd: Ten eerste wordt aangenomen dat er zoiets bestaat als een “geloofsmysterie”. Degenen die leven alsof ze alles weten of alles moeten weten, realiseren zich niet dat je niet alles kunt en hoeft te weten. Er is een geheim van geloof. Dat moet voor iedereen duidelijk zijn. Niet weten is geen schande, maar misschien alleen de openheid dat er meer is dan alleen kennis. Paulus noemt dit rechtstreeks. Dit geloofsmysterie is niet verkeerd omdat iets “onduidelijk” is, maar dit mysterie moet “bewaard” worden.
Er is een geheim van geloof. Dat moet voor iedereen duidelijk zijn.
Het mysterie van geloof is een realiteit die niet precies gemeten kan worden. Iedereen gelooft voor zichzelf (Rom 14:22) en kan niet alles beschrijven. Geen twee mensen denken en geloven hetzelfde. Het zou ook misleidend zijn om te denken dat alleen jij alles begrijpt en dat alle anderen het mis hebben. De beperking van menselijk denken en geloof is een gegeven, maar perfectie is niet vereist. Iedereen blijft volmaakt onvolmaakt.
Het mysterie van geloof wordt beleefd in het feit dat de onvolmaakte mens niet alles weet, maar alles in vertrouwen aan zijn God kan overlaten. Wie authentiek gelooft, maakt ruimte voor vertrouwen in God. Paulus beschrijft dit met de woorden “een rein geweten bewaren”.
Men moet zich ervan bewust zijn dat dit geloofsmysterie geen specifiek mysterie zou zijn, maar dat het over het geloof zelf gaat. Het is het geheim "van geloof”. Dit lijkt misschien een beetje vaag als je graag “exact wilt weten wat God en de wereld bepaalt”. Een geloofsmysterie staat daarom op gespannen voet met evangelische ideeën dat geloof “nauwkeurig gedefinieerd kan worden met de juiste leer”.
Levend geloof
Het mysterie van geloof is nuchter. Het heeft te maken met de menselijke ervaring van het geloof, waarin niet alles verklaard kan worden. Dit maakt Paulus geen mysticus, noch moeten we mystiek verwarren met dit mysterie. Er is geen “exacte doctrine”. Levend geloof groeit in het spanningsveld tussen kennis, ervaring en vertrouwen in God, zonder zich te fixeren op één concept.
Alfabet soep
Niemand die in de Bijbel wordt genoemd “geloofde in de Bijbel”. Een “Bijbelgeloof” is een fenomeen van de evangelische beweging en is onbekend in de Bijbel zelf. Dit is gemakkelijk te begrijpen, want in de tijd van het Oude of Nieuwe Testament bestond de Bijbel nog niet in zijn huidige vorm. Het was daarom niet mogelijk om “in de Bijbel te geloven”, zoals tegenwoordig vaak als noodzakelijk wordt beschreven.
In de tijd van het Oude of Nieuwe Testament bestond de Bijbel nog niet in zijn huidige vorm. Dus je kon niet “in de Bijbel geloven”.
Toch waren er natuurlijk veel geschriften voordat ze in een Bijbel werden samengevoegd. Rond de tijd van Jezus waren er veel geschriften uit het Oude Testament. Deze werden echter niet in een "kanon" samengevat. Hetzelfde geldt des te meer voor de boeken van het Nieuwe Testament. Paulus bijvoorbeeld schreef zijn brieven in de tijd van het Nieuwe Testament. Hij schreef de brieven niet “als onderdeel van de Bijbel”, maar als eenvoudige brieven aan individuen of religieuze gemeenschappen. Pas later werd de waarde ervan erkend en werd het als getuigenis opgenomen in de canon van de Bijbel. Dat was lang nadat de brieven waren geschreven.
Hoewel de Bijbel nog niet bestond zoals we die nu kennen, besteedden veel gelovigen veel aandacht aan de beschikbare geschriften. Je leerde en realiseerde je dat je de certificaten kon vertrouwen. Maar dat niet alleen. Religieuze mensen zijn soms heel menselijk en legalistisch in hun denken. Je kunt zelfs een fixatie ontwikkelen op letters en een bepaalde interpretatie die je als “onfeilbaar” beschouwt. Paulus waarschuwt bijvoorbeeld:
“Want de letter doodt, maar de geest geeft leven.”
2 Korintiërs 3:6
Natuurlijk wordt deze uitspraak niet in een vacuüm gedaan. Paulus spreekt rechtstreeks vanuit zijn eigen ervaring. Je kunt niet zomaar deze tekst citeren en tegelijkertijd denken dat de context er niet toe doet. Het punt hier is niet dat letters iets “slechts” zijn, terwijl geest iets “goeds” is. Paulus spreekt in de context over het feit dat hij en degenen met hem “dienaren van een nieuw verbond zijn geworden”. De geest en het nieuwe verbond horen bij elkaar, net zoals de letter en het oude verbond bij elkaar horen. Het gaat om de dienst en de verandering daarin.
De letter doodt
Als je de brieven van de apostelen zorgvuldig leest, zul je herhaaldelijk het conflict zien tussen het goede nieuws dat Paulus verkondigt en de religieuze gebruiken en aannames die in die tijd in de Joodse religie bestonden. Dit is echter geen demonisering van alle Joodse mensen of van al hun standpunten. Paulus heeft het over een verandering die heeft plaatsgevonden. Het contrast dat hij schetst is bedoeld om de nieuwe richting te omlijnen.
Paulus stelt dat zijn boodschap niet leeft vanuit de letter, maar vanuit de geest. Er is iets nieuws gecreëerd. Hij gebruikt een beeldtaal om een contrast aan te geven. De visuele taal bestaat uit de termen “letter” en “geest”. De verandering is waar hij naar verwijst.
Hier is het contrast: de “bediening van letters” is degene die “in steen gehouwen” was, wat een toespeling is op de twee stenen tafelen die Mozes op de berg ontving voor het volk Israël (Ex 19-20). Het contrast is tussen deze wet en de genade van de verkondiging. Deze termen moeten niet oppervlakkig worden behandeld. De wet is ook niet slecht. De wet is “heilig, rechtvaardig en goed” (Rom 7:12). Maar de instructies van Mozes waren niet bedoeld om ons perfect te maken. Iedereen die dit probeert ontdekt dat wat goed is (1 Timoteüs 1:8) het tegenovergestelde effect heeft, zelfs de dood (Romeinen 7:7-10).
Als de letter doodt, dan alleen omdat het de wet betreft en deze juist werd gegeven om de ontoereikendheid van de mens te bewijzen (Rom 3:19).
Iedereen die idolaat is van het volgen van bepaalde ideeën, het geloven in letters en dergelijke, komt in de problemen. Genade, het kenmerk van Paulus’ prediking, spreekt een andere taal. Genade bevrijd. Een “alfabetsoep” kan dat niet. De vergoddelijking van de Bijbel is noch een doel, noch een vereiste en zeker geen oplossing.
Je hoeft geen theoloog te zijn
Geloof is niet afhankelijk van een graad. Noch van een theologische opleiding, noch van het bestuderen van de Bijbel. Beide kunnen nuttig en verrijkend zijn, maar het maakt het geloof niet beter alleen omdat je meer kennis opdoet.
Geloof is vertrouwen en kennis is geen doel. In alles hebben we de kunst van het differentiëren nodig, of zoals Paulus het beschrijft:
“Opdat uw liefde steeds meer overvloeit in kennis en alle begrip, zodat u kunt toetsen wat belangrijker is.”
Fil 1:9-10
Geen extremen
Je hebt geen extremen nodig om te kunnen of mogen geloven. Het ene uiterste zou zijn dat je absoluut deze of gene doctrine moet aanhangen, dat je je moet vastklampen aan deze of gene cultuur om erkend of geliefd te worden. Een ander extreem standpunt zou zijn als er helemaal geen informatie van toepassing zou zijn, alsof het alleen een kwestie van “geest” zou zijn, die grillig en vaag kan zijn en kan staan voor alles waarin je gelooft. Degenen in christelijke kringen die alleen maar “geest” propageren, bedoelen misschien zoiets als “geestelijk naar mijn smaak”. Wie goed kijkt, vindt een weg tussen de uitersten. Niet alles is aan de ene kant vaag en ongrijpbaar, maar aan de andere kant kan niet elk detail gedefinieerd worden.
Als je extremen vermijdt, vermijd je ook manipulatie. Niemand hoeft te geloven wat deze of gene zegt. Dat zou absurd zijn. Het lijkt veel gezonder om alleen of samen met anderen uit te zoeken wat zinvol is.
Geloof gaat niet over kennis of realisatie. Geloof staat voor zichzelf. Wie gelooft, heeft een relatie. Zij die in leven zijn, reiken uit naar bevestiging van het leven. Voor de ene persoon ziet het er anders uit dan voor de andere. Sommigen zullen intensief met de Bijbel bezig zijn, anderen met iets anders. Het ene is niet beter dan het andere. De ene christen is niet beter dan de andere christen. Gelukkig is hij die zich bewust is van zijn beperkingen en toch zijn hand uitstrekt naar God. Samen herkennen we veel meer (Ef 3:18-19).
De voordelen van de Bijbel
Iedereen die alleen met zichzelf en zijn ideeën bezig is, cultiveert een soort navelstaren. Je krijgt geen nieuwe inzichten. Door met de Bijbel bezig te zijn, doorbreken we het navelstaren door ons te confronteren met andere mensen en hun getuigenissen. In de Bijbel staat God, niet de mens, centraal. We kunnen nieuwe dingen leren als we met de Bijbel bezig zijn.
Het doel
Met de Bijbel bezig zijn is een verrijkende ervaring. Niet omdat het om kennis gaat, maar omdat deze dialoog ons in staat stelt om positieve veranderingen door te voeren.
“Alle Schrift is van God ingegeven en nuttig om te onderwijzen, te weerleggen, te verbeteren en op te voeden in de gerechtigheid, opdat de mens Gods volmaakt zij, tot alle goed werk bekwaam.”
2Tim 3:16-17
Paulus sprak over “de hele Schrift” en bedoelde daarmee de Schriften die hem bekend waren. Dat is wat we vandaag de dag kennen als het Oude Testament. Dit schrift is “geïnspireerd door God” (Grieks: theopneustos of door God geopenbaard). Het is ook nuttig om te onderwijzen, te overtuigen en te berispen en om te onderwijzen in gerechtigheid. Dit alles heeft één doel, namelijk dat de mens van God (de gelovige) volmaakt is, namelijk “volledig bekwaam in elk goed werk”. Met andere woorden, de Bijbel bereidt ons voor op een positieve levenshouding en een pragmatische kijk op deze wereld.
De Bijbel bereidt ons voor op een positieve levenshouding en een pragmatische kijk op deze wereld.
Maar er is meer.
“Want alles wat van tevoren geschreven is, is tot onze lering geschreven, opdat wij door volharding en bemoediging van de Schriften hoop zouden hebben.”
Rom 15:4
In de Bijbel lezen we over mensen in moeilijke omstandigheden. Zij zijn rolmodellen. Ze hebben doorgezet. Dus door hun getuigenis, die we in de Bijbel lezen, is er zoiets als hoop. Als we over Gods beloften lezen, kunnen we verwachting en vertrouwen ontwikkelen.
Als we over Gods beloften lezen, kunnen we verwachting en vertrouwen ontwikkelen.
Het sleutelwoord voor de toekomst is “vertrouwen”. Juist als je ontdekt dat God op een dag alles weer tot Zichzelf terug zal brengen (Romeinen 11:33-36), kun je moed vatten voor het leven van alledag. Dit vooruitzicht kan ons leven inspireren. Vandaag ligt ook op de weg naar deze toekomst van God. Op deze manier kenmerkt de Bijbel een visie, vertrouwen en kijk op het leven.