Spreekt God tot jou? Zo’n bewering maakt deel uit van een relevant geloofsbegrip in sommige gemeenschappen. Het is geweldig als God persoonlijk tot je spreekt. Dat markeert relevantie, nietwaar? Daar wil ik in dit artikel graag aandacht aan besteden. Ik wil er ook aan twijfelen. Telkens als ik iets hoor als "De Heer heeft het me verteld", "Jezus heeft het me laten zien" of "God heeft het me verteld", begin ik me af te vragen. Wat drijft iemand ertoe om zulke uitspraken te doen? Wat gebeurt er hier? Zijn er tegenwoordig profeten zoals vroeger of is dit gewoon een uitwas van vrome overtuigingen? Hoe moet ik dit beoordelen?

Concreet

Het klinkt vroom als je zulke zinnen hoort. Dit komt het meest voor in charismatische gemeenschappen. Lezen we niet iets soortgelijks in de Bijbel? In Jesaja lezen we bijvoorbeeld:

"De Heer heeft een woord gezonden tegen Jakob, en het komt neer op Israël"
Isa 9:8

Dit staat rechtstreeks in de Bijbel. Wordt niet verondersteld dat alles in de Bijbel eeuwig geldig en altijd en te allen tijde "waar" is? Jesaja spreekt dan dit woord. Betekent dit automatisch dat God zijn woord vandaag naar jou of mij stuurt? Dit is een belangrijke vraag, want de bewoording alleen zegt nog niets over een goddelijke uitspraak. Jesaja schrijft ook:

"Want de Heer, Jahweh der heerscharen, richt verwoesting en verderf aan in het midden van de hele aarde"
Isa 10:23

Kan men met zo’n uitspraak nu iets zeggen over de kerk of over het leven van anderen vandaag en voor God? Is het bijzonder zinvol om zo’n vernietiging over anderen uit te spreken?

Als iemand beweert in Gods naam te spreken, moet je specifiek vragen: Waar en hoe heb je dit gehoord? Ben je een zelfverklaarde profeet of heeft iemand je ertoe gedwongen? Hoe komt het dat mensen plots beginnen te profeteren in Gods naam?

Jesaja sprak in Gods naam. Hij zei zoiets als:

"Daarom zegt de Heer, Jahweh der heerscharen: ‘Wees niet bang, mijn volk dat in Sion woont, voor Assyrië, wanneer hij u met een roede slaat en zijn staf tegen u opheft naar de wijze van Egypte."
Jesa 10:24

Hij zegt ook zoiets als dit:

"Want zo heeft de Heer tot mij gesproken: Ga heen, stel een wachter; laat hij melden wat hij ziet."
Isa 21:6

Als er nu iemand opstaat en dezelfde woorden gebruikt, wat gebeurt er dan? Is deze persoon een profeet zoals Jesaja? Het is gepast om te vragen hoe deze persoon de boodschap heeft gehoord. Hierover later meer.

Een waarschuwing tegen de formulering

Twijfel is op zijn plaats wanneer iemand een goddelijke oorsprong claimt voor zijn uitspraken. Want niet iedereen die "Heer, Heer!" roept, doet dat in de juiste zin. In de Bergrede, waarin Jezus spreekt over het Messiaanse koninkrijk, staat:

"Niet iedereen die tegen mij zegt: ‘Heer, Heer!’ zal het koninkrijk van de hemel binnengaan, maar wie de wil doet van mijn Vader die in de hemel is. Velen zullen op die dag tegen mij zeggen: ‘Heer, Heer! Hebben wij niet door uw naam geprofeteerd, en door uw naam demonen uitgedreven, en door uw naam vele wonderen verricht?" En dan zal ik hun bekennen: Ik heb u nooit gekend; gaat weg van mij, boosdoeners!"
Mt 7:21-23

De formulering alleen is dus niet genoeg. Volgens Jezus moet het worden aangevuld met "wie de wil van mijn Vader doet". Zo staat het in Matteüs 7. Wie iets beweert als "de Heer heeft het mij gezegd", voldoet niet aan een goddelijke ISO-norm voor profetie. Zoals overal in de Schrift is niet de uitspraak belangrijk, maar het effect in het dagelijks leven.

"Maar wat noemt u mij: ‘Heer, Heer! en doet niet wat ik zeg?"
Lucas 6:41

Je moet niet fantaseren over het omgekeerde, d.w.z. "Als ik het juiste doe, kan ik daarna zeggen wat ik wil". Zo werkt het niet. Maar wat als je een paar stappen terug doet en deze gebruiken en "Heer, Heer!"-kreten van een afstand bekijkt? Welke claim ontlenen mensen hieraan? Waarom zeggen ze het zo? Hier zijn twee mogelijkheden:

1. Arrogantie
   Men eist gehoorzaamheid van andere mensen als bevestiging van de eigen veronderstellingen of de aanvaarding door anderen is het "bewijs" van de eigen zelfgerechtigheid, juistheid en vroomheid.
2. Onzekerheid
   De verwijzing naar God of Jezus wordt gebruikt om de eigen onzekerheid te verbergen of het is een poging om "erbij te horen" in deze gemeenschap, waar zulke uitspraken bijzonder belangrijk zijn.

Iedereen die zich voordoet als een goddelijk orakel, misschien met het etiket "profeet" opgeplakt, wint geen fictieve beker van geloof. Er zijn waarschuwingen en je moet niet te vroeg een goddelijke oorsprong afleiden uit menselijke woorden.

Jouw woord of Gods woord?

Welke oorsprong is van toepassing? Bijbelschrijvers geven ook andere antwoorden dan "ik ben een profeet, dus ik spreek in Gods plaats". Paulus schrijft nederig:

" … omwille van de genade die mij door God gegeven is."
Rom 15:15

Hij maakt ook duidelijk onderscheid tussen de woorden van de Heer en zijn eigen gedachten:

" … Ik instrueer, dat wil zeggen, niet ik, maar de Heer."
1 Korintiërs 7:10

"… Ik heb geen opdracht van de Heer, maar ik geef mijn mening als iemand die betrouwbaar is op grond van de barmhartigheid die ik van de Heer heb gekregen."
1Cor 7,25

Natuurlijk heeft het woord van Paulus een betekenis. Hij is een apostel. Hij zegt dit hier echter niet alsof we "blindelings moeten geloven", maar hij doet verslag van zijn eigen realisatie op basis van de genade die hij van de Heer heeft ontvangen. Zijn ervaring en de barmhartigheid die hij van God heeft ervaren, zouden hem geloofwaardig moeten maken. Dit is nuchter en maakt zijn uitspraken geloofwaardiger.

Hoor de boodschap

Hoe horen mensen een boodschap? Nou, ik heb hier verschillende opmerkingen over gehoord.

• Inspiratie
  Iemand denkt dat wat zojuist in zijn gedachten is opgekomen, het woord van God is. Kritisch: Zijn dit niet je eigen gedachten?
• Droom
  Jezus verscheen in een droom. Kritisch: Denk je dat dat Jezus was? Heb je Jezus ooit in het echt ontmoet zodat je deze bewering kunt doen?
• Visioen
  Jezus verscheen in een gezicht. Kritisch: Zou dit een projectie kunnen zijn?

Dit zijn de beweringen die ik het meest heb gehoord. Ze zijn allemaal niet te verifiëren en verschijnen vooral waar overtuigingen worden opgebouwd rond dit soort speciale effecten. Het is onmogelijk om te vermijden dat je er kritische vragen over stelt. Want: als ik de "juistheid" van mijn aannames wil bevestigen door middel van zulke speciale effecten, waarom geloven mensen dan ook zonder zulke speciale effecten? Is de juistheid met speciale effecten groter dan een nuchter geloof dat op God vertrouwt?

Hoe zit het met de Bijbel?

Nuchter bekeken zijn er twee mogelijkheden voor een zogenaamde profetische uitspraak:

1. De verklaring komt overeen met de Bijbel
2. De verklaring komt niet overeen met de Bijbel.

In het eerste geval rijst de vraag waarom er extra profetie nodig is als het al in de Bijbel beschreven staat? In het tweede geval staat de profetie haaks op de uitspraken van de Bijbel (of het was niet nodig om dit in de Bijbel vast te leggen). Wat wil je dan accepteren als basis voor leven en geloof? De Bijbel of de speciale effecten?

Dus als je nuchter in het geloof wilt staan, hebben speciale effecten (enthousiasme, projecties) niet veel zin. Dit rechtvaardigt echter de vraag waarom zulke speciale effecten voor veel mensen zo belangrijk zijn.

Is God heel dichtbij?

Je zou hier kunnen verwijzen naar een uitspraak van Paulus waarin hij zegt: "(Hij) is niet ver van ieder van ons, want in Hem leven wij en bewegen wij en zijn wij" (Handelingen 17:27-28). Dat klinkt goed. Maar wat als ik dat niet "voel"? Dan weet ik misschien niet meer hoe ik me voel en vraag ik me af waar en hoe ik God "op de juiste manier" kan ontmoeten. Een geloof in wonderen of directe uitspraken van God via een profeet veranderen vraagtekens in uitroeptekens. Ik begrijp de noodzaak. Maar er gebeurt iets anders met me: bij profeten en wondergenezers herken ik vaak de vraagtekens achter de uitroeptekens.

Uit deze uitspraken kun je twee dingen afleiden:

1. We zijn niet erg bekend met de bijbelse context van deze speciale effecten.
2. Je wilt heel dicht bij God zijn, maar hoe bevredig je je gevoel?

Wat betreft het eerste punt is het belangrijk op te merken dat niet alles op hetzelfde moment gebeurt en dat niet alles vertaald kan worden naar de context van vandaag. Dit gaat over theologie. Het tweede punt gaat over een geldige behoefte die zich probeert te laten gelden door middel van religieuze rituelen of speciale effecten. Dit is zoiets als zelfbevrediging door een uiterlijke projectie.

De claim om "in Gods plaats te spreken" maakt echter deel uit van een ander probleemgebied, dat van geloofwaardigheid en autoriteit. Net zoals menselijke religiositeit, het houden aan regels, feestdagen en dergelijke slechts dienen "om het eigen vlees te bevredigen" (Kol 2:23), lijken de speciale effecten (wonderbaarlijke genezingen, spreken in tongen, profetische woorden) mij hetzelfde te doen.

Paulus stelt duidelijk dat hij het woord heeft voltooid (Kol 1:25). Profetische toespraken van vandaag kunnen daarom nooit gaan over het openbaren van iets nieuws. Sommige mensen hebben daarom de neiging om deze profetische toespraken van vandaag te beperken tot persoonlijke situaties en gedrag. Dan zou het slechts een persoonlijke mededeling van God zijn.

De vermeende persoonlijke boodschap zou het verlangen naar een directe ervaring van God vervullen, maar kan ook hier in twijfel worden getrokken met dezelfde woorden als eerder. Staat deze uitspraak in de Bijbel? Waarom moet het dan nog geprofeteerd worden? Of staat de uitspraak niet in de Bijbel en waarom zouden we er dan aandacht aan besteden?

Spreekt God tegenwoordig door profeten?

Dat betwijfel ik. En jij?