Is geloof vandaag de dag relevant? (2) • Kernbeisser

Serie: Is geloof vandaag de dag nog relevant?

In een korte reeks wordt ingegaan op de relevantie van geloof vandaag de dag. Verschillende artikelen belichten verschillende aspecten. Tot nu toe zijn de volgende delen verschenen:

Geloven is een handeling. Mensen kunnen vanaf hun geboorte geloven/vertrouwen. De inhoud van dat geloof verschilt echter van persoon tot persoon. Dat heeft gevolgen.
Geloof zal op een dag plaatsmaken voor zien. Liefde blijft echter bestaan. Begrijp de rol van het geloof.

Christelijke kerken, ooit de ruggengraat van de samenleving, zijn in veel westerse landen gekrompen tot een marginaal verschijnsel. Als kerk kun je jezelf beschouwen als een kerk van het volk, maar dat verwijst naar het verleden. Op de meeste plaatsen vandaag de dag is de kerk niet langer het centrum van de samenleving. Mensen verlaten de kerken en vrije kerken en hebben dus ofwel de bekende geloofsgemeenschappen verlaten en het geloof aan de kant geschoven, ofwel staan ze met hun geloof buiten religieuze instellingen. Is geloof vandaag de dag nog relevant? Voor wie en waarom (niet)?

In mijn eerste post wees ik erop dat mensen kunnen geloven. Dit vermogen kenmerkt geen institutionele affiliatie, noch heeft het iets te maken met dogmatische ideeën. Ik beschreef het als een menselijk vermogen dat een belangrijke rol speelt in ons leven. Pas als mensen kunnen geloven, kunnen we beginnen te praten over de inhoud van dit geloof. Wie gelooft, vertrouwt. In de oorspronkelijke talen van de Bijbel zijn ‘geloven’ en ‘vertrouwen’ hetzelfde. Er zijn, in tegenstelling tot het Duits, geen verschillende woorden voor.

Wat of wie ik vertrouw is dan de volgende stap. We vertrouwen in kleine of grote stappen. Heb je een partner? Dan is vertrouwen een beproefde realiteit. Heb je werk? Dan vertrouw je er waarschijnlijk op dat je binnenkort weer mag werken. Het zou zinloos zijn om dit vertrouwen in twijfel te trekken. Het zou het leven veel ingewikkelder maken. Geloof vereenvoudigt waarneming door vertrouwen de basis te maken voor alledaagse aannames. Hetzelfde geldt voor overtuigingen die iedereen maakt.

Deze benadering is algemeen toepasbaar. Als men de geloofsovertuigingen echter tot een bepaalde inhoud heeft teruggebracht, lijkt deze brede aanname misschien onzinnig. Als men bijvoorbeeld denkt dat het zogenaamd juiste geloof er alleen op een bepaalde manier uit moet zien, leidt dat onvermijdelijk tot misvattingen. Als men bijvoorbeeld aanneemt dat ergens in de Bijbel staat dat men in Jezus moet geloven om niet in de hel terecht te komen, dan is dat een bijna nalatige beperking van de betekenis van het begrip. Niet alleen is de bewering in vergelijking met de Bijbel onjuist, maar ook de dagelijkse toepassingen en de betekenis van het begrip ‘geloven’ zijn verkeerd geïnterpreteerd. Daar is niemand bij gebaat. Ik trek hiermee de Bijbel niet in twijfel, maar kom tot deze conclusies juist omdat ik de Bijbel serieus probeer te nemen.

Functie en inhoud

De vernauwing van de term "geloven" (een werkwoord) ligt meestal in het feit dat mensen het vermogen om te geloven verwarren met de inhoud of een bekende subcultuur. Mensen discussiëren graag over de inhoud van het geloof. Dit is perfect als je je eigen gelijk wilt benadrukken. Mensen verschansen zich in loopgravenoorlog en beperken zich tot argumenten waarmee ze hun eigen superioriteit kunnen bewijzen, terwijl de ander natuurlijk geen idee heeft van de werkelijkheid. Dit zijn onvruchtbare argumenten omdat het focussen op de inhoud alleen maar dient om grenzen te stellen.

De benadering dat alle mensen eerst kunnen geloven bevrijdt de inhoud. Dit betekent niet dat er geen waarheid is. Het geeft het begrip alleen een context. Natuurlijk wordt er een geloofsinhoud gevormd, maar die verschilt naargelang het vermogen. Wat je gelooft is aangeleerd en kan ook opnieuw aangeleerd worden. Soms is dat nodig, bijvoorbeeld als je afscheid neemt van sektarische ideeën.

Elk begrip dat we hebben is per definitie menselijk en daarom beperkt. Het kan niet absoluut zijn. Dit ontkent noch twijfelt aan een absolute waarheid, maar begrijpt het eigen begrip als beperkt. Een dergelijke houding bevrijdt ons van zelfingenomenheid en opent de horizon voor een dialoog waarin mensen hun vermogen om samen te geloven kunnen ontdekken. Dan kan en moet het natuurlijk persoonlijk worden.

Paulus beschrijft de inhoud en het vermogen om te geloven als volgt:

"Als je Jezus met je mond als Heer belijdt en in je hart gelooft dat God hem uit de dood heeft opgewekt, zul je gered worden. Want met het hart gelooft men tot gerechtigheid, en met de mond belijdt men tot zaligheid. Want de Schrift zegt: ‘Een ieder die in Hem gelooft, zal niet beschaamd worden’."
Rom 10:9-11

Bespreek:

Moet dit nu als christelijk worden omschreven?
Wat moet er inhoudelijk opgebiecht worden?
Wat betekent "geloven" in deze verzen? Wat betekent "belijden"? Wat wordt hier uitgelegd en wat niet?
Er wordt gesproken over verlossing. Van wat? Van wat? Beschrijf in de woorden van deze passage. Slaagt het?
Wat is de functie van het hart en de mond? Gaat het om randvoorwaarden of om iets anders?
Het citaat komt waarschijnlijk uit Jesaja 28:16. Verwees het naar wat evangelicalen vandaag de dag denken?

Dingen die lang meegaan

In het 13e hoofdstuk van de Eerste Korintiërs, het beroemde hoofdstuk over liefde, schrijft Paulus

"Maar van nu af aan blijven geloof, verwachting en liefde over, deze drie. Maar de grootste van deze is de liefde; streef daarom de liefde na."
1 Korintiërs 13:13

Ik wil hier graag het woord "blijven" benadrukken. Geloof blijft, net als verwachting en liefde. Dus iedereen die denkt dat geloof vandaag de dag niet meer relevant is, zal hier een ander inzicht tegenkomen.

Paulus houdt zich hier niet bezig met de relevantie van geloof, maar vermeldt dat geloof blijft. Hij verdedigt het geloof niet, maar vermeldt in deze hoofdstukken dat sommige dingen voorbijgaan, maar dat andere dingen blijven. Blijven of niet blijven, dat is de vraag hier.

De context van de brief aan de Korintiërs is hun situatie. Het was een chaotische kerk die negatieve aandacht trok door sektarisme, incest en een valse nadruk op geestelijke gaven. Paulus probeert orde te scheppen in deze situatie. Sommige dingen zijn belangrijker dan andere.

Liefde zal bijvoorbeeld nooit worden opgeheven. Profetische woorden daarentegen zullen worden opgezegd, het spreken in tongen zal ophouden en woorden van kennis zullen worden opgezegd (1 Korintiërs 13:8). Daarom is liefde blijvend. Maar waarom zijn geloof en verwachting als blijvend gemarkeerd?

Nogmaals, het gaat allemaal om de context. In de context van de kerk en Korinthe moet het duidelijk zijn dat de geestelijke gaven van tafel zijn. Andere dingen blijven echter wel bestaan. Dat is het contrast dat Paulus hier duidelijk maakt. Geloof, verwachting en liefde staan in contrast met de speciale effecten. De speciale effecten kunnen op dat moment een doel hebben, maar het is tijdelijk. Andere dingen zijn blijvend.

Als Paulus schrijft: "Vanaf nu …", heeft hij het over zijn tijd. Vanaf het moment dat hij dit schrijft, blijven geloof, verwachting en liefde belangrijker dan de spectaculaire geestelijke gaven. Hij corrigeert de focus van geestelijke gaven naar de drie dingen (geloof, verwachting en liefde). Dit markeert de huidige tijd.

Deze focus is echter ook beperkt in de tijd.

Wat zal verdwijnen

Niet alleen de geestelijke gaven zijn uiteindelijk niet relevant, maar ook andere dingen zullen verdwijnen.

Geestelijke gaven verdwijnen (1Cor 13:8).
Onrijpheid (die gekoppeld is aan geestelijke gaven) wordt afgewezen (1 Korintiërs 13:10-11).
Geloof wordt ooit vervangen door zicht (2 Korintiërs 5:7; 1 Korintiërs 13:12).
De verwachting zal vervuld worden (Rom 8:20-25).

Achter deze uitspraken schuilt de verwachting van een uiteindelijke vervulling van al het zijn, zoals Paulus in dezelfde 1 Korintiërsbrief aangeeft dat God eens alles in allen zal zijn (1 Korintiërs 15:28). Wanneer alles vervuld is, zullen er geen tussentijdse oplossingen meer nodig zijn.

Geloof en verwachting zijn tussenoplossingen. Ze kenmerken de huidige tijd, maar zullen op een dag overbodig worden omdat hun doel zal worden vervuld.

Actualiteit van geloof

Het vermogen om te geloven blijft relevant. Het geeft vorm aan onze menselijkheid, maakt ons vertrouwen in God mogelijk en blijft deze functie vervullen totdat er een vervulling plaatsvindt. Dit is natuurlijk een geloofsuitspraak. Ik noem het omdat de vanzelfsprekendheid van geloof vandaag de dag een gegeven lijkt te zijn. Er is geen tegenstelling tussen een levend geloof en de huidige tijd. Integendeel: geloof blijft relevant omdat het bij ons als mensen in deze wereld hoort.

Wat we kunnen achterlaten

Zelfs als het vermogen om te geloven relevant blijft, kunnen we interpretaties achterlaten die niet werken. Een bepaalde geloofsinterpretatie kan ongezond blijken te zijn, een subcultuur kan gekenmerkt worden door misbruik. Als we deze interpretaties achter ons kunnen laten, winnen we aan vrijheid van geloof.

Relevantie van geloof

De relevantie van geloof ligt niet in een projectie, niet in een bepaalde cultuur of doctrine, niet in een instituut of samenleving, maar in de mogelijkheid om erover na te denken. We kunnen dan de functie van het geloof gebruiken om ons de inhoud van het geloof toe te eigenen. De verkondiging dient dit doel. Het evangelie is het goede nieuws dat dan inhoud overbrengt. Je kunt op deze inhoud reageren met je leven en vertrouwen. Dit is wat het betekent om te "geloven".

Tijdelijk

Geloof is tijdelijk. Het eindigt waar het zien begint. We geloven vandaag, maar dat is tijdelijk. Natuurlijk kun je geloof verder parafraseren, bijvoorbeeld als "geloof is zien met het hart". Dat klinkt mooi, maar het is niet accuraat, omdat het object van geloof en vertrouwen niet wordt genoemd. Als ik geloof in God heb, wil ik dat erbij betrekken. Als ik vertrouwen kan voeden door de Bijbel, dan wil ik dat bewust opnemen. Ik neem het ook op als ik weet dat het om een tijdelijke situatie gaat.

Geloof is daarom veelzijdiger dan een eenvoudige definitie. Geloof kan niet verward worden met een bepaalde geloofscultuur, nog minder met een begrip van een doctrine of een overtuiging. Vandaag de dag behoren geloof, verwachting en liefde tot de blijvende dingen. Liefde is echter groter dan geloof en duurt ook langer.