Wat we geloven is belangrijk. Dit wordt in evangelische kringen gevierd met absolute ideeën. Maar er is meer dan alleen het wat van geloof. Er is ook een hoe van geloof en een waarom van geloof. Ik zal deze drie termen gebruiken om de situatie kort te analyseren.
Hoe moet het nu verder met deze website? Ik heb deze vraag hier op deze website gesteld en ook op het YouTube-kanaal. Ik ben aan het bepalen waar ik sta. Waar kom ik vandaan, waar ga ik naartoe? Ertussenin: Waar sta ik? Ik heb hierover al een video gemaakt op YouTube.
Wat, hoe en waarom
Drie aspecten van geloof
Een beoordeling van de huidige situatie helpt bij het evalueren van de weg die tot nu toe is afgelegd. Toen ik deze website in 2014 begon, probeerde ik simpelweg de vele gesprekken die ik vandaag de dag nog steeds heb vast te leggen, in de hoop dat deze ideeën en inzichten anderen zouden helpen. In meer dan 10 jaar is de website gestaag uitgebreid en er is nu een breed scala aan onderwerpen en enkele honderden bijdragen. Gezien deze diversiteit denk ik dat het belangrijk is om ons vandaag beter te concentreren.
Evaluatie gaat niet alleen over individuele theologische vragen. Het gaat er ook om hoe we ons geloof willen karakteriseren. Zo’n vraag over karakterisering is geen simpele vraag over wat ik wel en niet mag doen, alsof het slechts een richtlijn is. Het gaat veel dieper en breder. Het gaat in wezen over hoe je je leven en ook je geloof wilt inrichten. Daar kun je over nadenken.
Drie termen lijken me nuttig. Dit zijn de drie vragen:
- Wat geloof ik
- Hoe geloof ik
- Waartoe geloof ik
Deze vragen bepalen niet de details, maar vragen naar de richting. In welke richting wil je je ontwikkelen? Wat zou moeten helpen, wat helpt misschien niet? Zulke algemene vragen dienen het doel van zelfreflectie. Dit kan belangrijk zijn voor individuen, maar ook voor een gemeenschap. Persoonlijk zou ik me kunnen afvragen hoe mijn geloof zou moeten voelen, wat ik ermee zou kunnen doen in het dagelijks leven. In een gemeenschap kan het gaan over wat voor soort gemeenschap je wilt zijn, voor welke mensen je een open deur wilt hebben en wat je als gemeenschap zou kunnen zijn voor mensen binnen en buiten de gemeenschap.
In het algemeen zouden vragen over wat geloof eigenlijk is, of dat ik het me alleen maar inbeeld, ook overwogen kunnen worden. Zo bedreigend als deze vraag voor sommige mensen is, zo belangrijk is hij voor anderen. Dit zijn existentiële vragen die een plaats zouden moeten hebben in een levendige gemeenschap. Ze verdienen ook aandacht in de uitdrukking van persoonlijk geloof.
Wat wij geloven
Je kunt in de verleiding komen, vooral in evangelische kringen, om je geloof te definiëren aan de hand van je kennis. Het gaat dan om doctrine, om kennis en om het "juiste" geloven. Wat we geloven zijn doctrines, ideeën, theologieën. Dit zijn dingen die in je hoofd opkomen, maar wat gebeurt ermee? Moeten we blijven steken in doctrines en ideeën? Ik merk soms op dat een fixatie op de Bijbel er maar al te gemakkelijk toe leidt dat mensen zich afzetten tegen anderen, dat ze star worden in hun opvattingen en niet zelden dat ze een mening hebben over anderen. Ik denk niet dat dat veel zin heeft. Daarom zijn er nog twee termen.
Hoe wij geloven
Een gezonde leer is niet onbelangrijk, maar het is slechts een hulpmiddel om jezelf te bewijzen in dit leven. Hoe we geloven kan dit mogelijk maken of verhinderen. Hoe we geloven heeft iets met vorm te maken. Mensen die ooit onderdrukt werden door beperkende leringen, dreigende boodschappen en dergelijke vinden het heel moeilijk om ze los te laten. Hoe we geloven heeft enerzijds te maken met wat we geloven, maar stelt ook vragen over de cultuur waarin dit geloof leeft. De vraag "Hoe?" beschrijft de manier waarop we ons leven en dit geloof vormgeven.
Wanneer de subcultuur van de eigen gemeente niet langer levensvatbaar lijkt, verlaten mensen de gemeenschap of de kerk. Het is te kortzichtig om meteen "ongeloof" te ruiken en dit ongeloof te gebruiken om de "afvalligen" uit te sluiten. Helaas gebeurt dit keer op keer. Anderen veroordelen of aan de kaak stellen is een weigering om een dialoog aan te gaan.
Zijn er geen betere opties?
Waartoe we geloven
De derde term is "Waar we in geloven". Dit heeft te maken met de impact en het vooruitzicht van waar we in geloven. Geloof heeft nut in deze wereld, ook al lijken veel dingen ongrijpbaar en zijn ze dat vandaag de dag inderdaad. Waarom we geloven heeft niet alleen te maken met het feit dat we aardig voor elkaar moeten zijn. Daar is niets mis mee, maar veel mensen die niet geloven zijn ook aardig voor elkaar. Het is geen speciale eigenschap, een speciaal effect dat alleen bestaat bij christenen of gelovigen. Maar wat kan ik herkennen als "christelijk" en cultiveren als een "identiteit"?
Je kunt denken aan het concept van vertrouwen dat zich kan ontwikkelen op basis van de Bijbel. Vertrouwen is in het hier en nu, maar met één oog op de horizon. Dit vertrouwen kan je kracht en uithoudingsvermogen geven. Kennis van de Bijbel kan ons helpen om de wereld in een ander licht te zien. Waar wij in geloven is een afstemming van verwachtingen. Het is de zekerheid of motivatie waarmee we handelen in het heden.
De heroriëntatie
Sinds het begin zijn er veel bijdragen geweest rond de vraag "Wat we geloven". Hierin behandel ik onderwerpen die het geloof kenmerken. Het gaat over doctrinaire concepten en dergelijke. Tot op de dag van vandaag worden deze artikelen het meest gelezen. Logisch, want zo wordt het evangelische denken gekarakteriseerd. Mensen willen "bijbels" zijn en "trouw aan de Bijbel" leven. Als je daarom vraagtekens begint te zetten bij gebruiken, doctrines en geloofsbegrip, open je eerst de Bijbel. Ze zijn daar op zoek naar antwoorden. Daar zijn de artikelen voor geschreven.
Hieruit zou je kunnen concluderen dat ik geïnteresseerd ben in lesgeven. Dit is echter niet waar. Lesgeven is belangrijk, maar lesgeven is geen doel. Dat is voor mij nooit het geval geweest. Het gaat ook vooral niet over "goed" en "fout", alsof het onderscheid de kern van de zaak zou zijn. Dat is het niet. Lesgeven is slechts een hulpmiddel om een doel te bereiken. Net zoals een kaart je helpt je weg te vinden in het landschap.
Wat ik geloof en het begrip dat ik opbouw is eigenlijk belangrijk. Het gaat echter niet om begrijpen, maar om wat begrijpen bijdraagt aan leven en geloof. Met andere woorden, het gaat erom hoe de boodschap zichzelf bewijst in mijn leven en in deze wereld. Ik moet als het ware met een kaart in mijn hand op pad. Alleen dan kan de kaart zijn waarde bewijzen.
Als ik beter kijk, moet ik toegeven dat mijn leven niet alleen om mij kan draaien. Hier is de herformulering voor de volgende fase: Kan ik mijn leven zo leiden dat het vrucht kan dragen voor de glorie van God? Het wat, hoe en waarom dragen bij aan de groei van deze vrucht.
Vrucht dragen voor de glorie van God? Dit is geen vroom gebazel, maar een taal om de essentie eruit te halen. Ik kan dit ook, volmaakt onvolmaakt, alleen maar stellen als een vraag over wat er besproken wordt. En als het andere woorden nodig heeft, een andere taal, zodat het vandaag in je leven kan blijven groeien, dan heeft het zulke nieuwe woorden nodig. Misschien is dit dan een deconstructie die op een dag durft te reconstrueren met zulke nieuwe woorden. Het mag echter nooit bij een vraag of een gedachte blijven. Geloof spoort ons aan om zichtbaar te worden in de wereld. Kunnen geloven is menselijk. Bewust vorm geven aan geloof kan een spirituele beslissing zijn. Hoe en waarom ik geloof breidt dan uit wat ik geloof.
Wat ik geloof is dus belangrijk, maar het heeft een ondergeschikte, dienende betekenis. Als hulpmiddel om het leven en het geloof beter te begrijpen, kan het me helpen om mijn gedachten te ordenen. Dat is belangrijk en mag niet worden onderschat. Wat ik geloof is echter zeer onvolmaakt als het op zichzelf wordt bekeken. Het is essentieel, maar het is geen eindproduct. Er is meer.
Vandaag wil ik mijn focus duidelijk stellen. Ik zie "wat ik geloof" vandaag de dag niet als de beslissende factor, maar eerder "hoe en waartoe ik geloof". Dit geeft geloof een richting. Dit vraagt hoe de ideeën zichzelf bewijzen in de echte wereld. Moeilijke en ongemakkelijke vragen moeten en kunnen gesteld worden omdat het hoe en waarom gevormd wordt door het debat.
Waar sta jij in je leven? Heb je ooit durven inventariseren en heroriënteren?