Er is een wereld van verschil tussen vasthouden en loslaten. Begrijpelijk, als je wilt vasthouden aan de goede dingen in het leven, om het leven zelf te omarmen. Wie wil het goede loslaten (Mt 17:4)? Dat is één kant. De realiteit is echter iets anders: we kunnen niets vasthouden. Vast kunnen houden zou geweldig zijn, maar in werkelijkheid werkt het niet.

We kunnen niet vasthouden aan onze kindertijd omdat we ouder worden. We kunnen het leven niet vasthouden omdat we eenmaal sterven. De meeste mensen maken moeilijke dingen mee. We willen vasthouden aan wat goed is, maar in de praktijk lukt dat niet. Dit is noch dramatisch noch vermijdbaar. Het gaat over onvermijdelijke dingen en toch niet over fatalisme.

Hoe we dingen loslaten en met welke intentie, kan ons leven en daarmee ons welzijn vormgeven. Niet alles veilig in handen hebben kan eng zijn, maar om de juiste redenen kunnen loslaten kan ook verrijkend zijn. Misschien is zo’n loslaten niet mogelijk zonder rouw, niet zonder tranen, niet zonder een gevoel van verlies. Maar loslaten is een kunst die je kunt leren. Als we eenmaal de onvermijdelijke gevolgen zien van dingen die in ons leven gebeuren, kunnen we verandering bewust onder ogen zien.

Beveiliging

Mensen hebben verschillende beveiligingsbehoeften. Sommigen hebben veel zekerheid nodig, zoals een zekere baan, een zeker inkomen, een zekere status in de maatschappij, een gunstige positie in de kerk, een vlekkeloze reputatie, een klinknagel theologie en een geloof dat "klopt".

Andere mensen hebben die veiligheid niet nodig. Misschien heb je geleerd om zuinig te zijn, net als Paulus (Fil 4:11). De behoefte aan veiligheid heeft zich aangepast aan de realiteit of was nooit erg uitgesproken. Verschillende percepties van deze wereld zijn echt. En last but not least is het ook waar dat niemand gediend is met het in stand houden van hypocrisie. Degenen die zichzelf verkeerd inschatten zullen baat hebben bij een correctie. Dit maakt energie vrij voor een betere toekomst. (Vergelijkbaar met het gezegde: "Als je reputatie eenmaal geruïneerd is, kun je daarna zorgeloos leven.")

Er is een verschil tussen een krampachtige poging om dingen vast te houden en een behoefte aan zekerheid die deze zekerheid niet ziet in de eigen inspanningen. Daar hebben we het hier over.

Orthodoxie als valse zekerheid

Religieus gedrag gaat prat op zijn veronderstelde kennis van wat juist is. Bijna idolaat definiëren ze "zwart versus wit", erkennen ze "goed onderricht versus fout onderricht" en zijn ze niet bang om mensen te vertellen wat acceptabel is en wat niet. Zulke moraliserende ideeën zijn wijdverbreid. Dat is wat religie voortbrengt. Wettelijke ideeën zijn geschikt voor de massa en vestigen vaak machtsstructuren. Rigide overtuigingen en ideeën over het leven zijn het resultaat.

Dit soort denken gedijt in gemeenschappen die aandringen op het synchroniseren van de leer in plaats van een levendig onderzoek naar leven en geloof. Orthodoxie in gemeenschappen leidt tot sektarisch denken en tot uitsluiting van mensen die serieuze vragen durven te stellen.

De bedoeling achter dit gedrag kan natuurlijk zijn om macht te behouden. Maar het kan ook een vals gevoel van veiligheid geven. Dan zou het de aanname zijn dat alleen het behoud van de zogenaamd juiste doctrine naar de toekomst leidt en dat een kritisch en zelfkritisch debat daar alleen maar van afleidt.

Het probleem met dit soort denken is niet alleen de zelfingenomen en vaak arrogante houding tegenover anderen, maar ook de fundamentele aanname dat alles van mensen afhangt. Dit soort denken is antropocentrisch.

Goed nieuws

Evangelie, of "goed nieuws", vaak ook vertaald als "blijde boodschap", spreekt anders. Het goede nieuws van Gods genade gaat niet over mij of jou, maar over God zelf. Het goede nieuws is dat God iets heeft gedaan en iets zal doen. Dat maakt me gelukkig omdat het niet van mezelf afhangt.

Dus iedereen die zekerheid zoekt door zijn eigen inspanningen is slecht gediend bij het evangelie. Genade is het einde van alle eigengerechtigheid en orthodoxie, ten gunste van vertrouwen in God zelf. Goed nieuws wil goed zijn voor jou en mij, maar legt ons geen lasten op. Het goede nieuws van Gods genade bevrijdt je zo goed als van je eisen.

Hier is de echte tegenstelling tussen goed nieuws en bedreigend nieuws: de prediking van de hel is een bedreigende boodschap die niet door de Bijbel wordt ondersteund. Dit is al in detail geanalyseerd op deze website. Genade, aan de andere kant, is een goed nieuws boodschap die ons bevrijdt van zelfingenomen pogingen en vertrouwt op Gods werk voor verlossing. In een helleboodschap moet de mens zichzelf redden door zijn geloof, terwijl Paulus verklaart dat God een redder is van alle mensen, vooral - maar niet uitsluitend - van gelovigen (1 Tim 4:9-11). "Beveel en leer dit," voegt de apostel eraan toe.

Het is goed nieuws als niet alles meer van mij afhangt. Dat bevrijdt je. Mensen danken God en geloof en vertrouwen in deze God is geboren. Maar wie alles afhankelijk maakt van de mens, zoals veel leringen doen, zal onvermijdelijk teleurgesteld worden door de onvolmaakte mens. Dit leidt tot ongeloof en zelfingenomenheid.

Loslaten

Zij die leven uit genade kunnen loslaten. Hij hoeft geen gelijk te hebben, hij dringt niet aan op zijn kennis en hij wil geen ketterij of anderen uitsluiten. Zij die leven uit genade leven inclusief, niet exclusief.

Zij die leven uit genade leven inclusief, niet exclusief.

Er zijn geen menselijke voordelen als ik leef uit genade. Daarom is genade niet aantrekkelijk voor zelfingenomen levensplannen. Het bevestigen en aanvaarden van Gods genade is het einde van de menselijke eigengerechtigheid. Het is een afscheid van betweterig gedrag, van arrogante aanklachten tegen anderen. Zij die leven uit genade kennen Gods onverdiende gunst en zullen die ook aan andere mensen verlenen.

Zij die leven uit genade kunnen rusten in Christus, zoals Paulus schrijft:

"Ikzelf geef er helemaal niets om dat ik door jullie of door de dag van de mensen onder de loep genomen word. Ik onderzoek mijzelf ook niet, want ik ben mij van geen (schuld) bewust; toch word ik er niet door gerechtvaardigd. Maar degene die mij onderzoekt is de Heer!"
1Cor 4,3-4

Paul hoeft zich niet langer te rechtvaardigen. Hij predikt genade. Hij leeft hiervan. Omdat hij uit genade leeft, vertrouwt hij meer op Gods prestaties dan op die van zichzelf. Hij hoeft niemand voor de gek te houden en hij heeft geen last van beschuldigingen aan zijn adres. Hij heeft zijn geloof voor God (Rom 14:22). Hij hoeft niets te bewijzen. Hij getuigt van genade en leeft uit genade.

Paulus leerde loslaten door op zijn God te vertrouwen. Orthodoxie daarentegen vertrouwt niet op God, maar is genadeloos voor anderen en soms zelfs voor zichzelf. De zelfingenomen rechtvaardigen hebben geen genade nodig.

De kunst van het loslaten wordt beoefend wanneer je alles aan God overlaat. Als ik leef uit genade, kan ik alles aan Hem overlaten. Dat bevrijdt mijn leven van een enorme last. Je kunt toegeven aan je eigen angst, maar toch vertrouwen op een veel grotere God. Ik hoor een uitdrukking van dat vertrouwen in de uitspraak: "Je kunt nooit dieper vallen dan in Gods handen". Je kunt je eigen onzekerheid ook tegengaan door je bewust te richten op Gods genade. Het gezegde is bekend: "Dankzeggen beschermt je tegen wankelen". Het bevat levenswijsheid en geloof. Het is niet "mijn denken" dat beschermt, maar "mijn dankzegging". Dankbaarheid voor Gods genade in het hier en nu.

De kunst van het loslaten

Loslaten is een kunst. Het gaat niet vanzelf, maar moet geoefend worden. De kunst van het loslaten ontstaat wanneer je jezelf toestaat om los te laten. Je kunt loslaten door God te vertrouwen. Meer vertrouwen in God stelt ons in staat om meer los te laten.

De kunst van het loslaten kan het leven en het geloof kenmerken. Loslaten maakt een grotere leefruimte mogelijk. Mensen die leven vanuit angst en religieuze overtuigingen houden vaak vast aan bepaalde meningen, doctrines en dingen. Dat is het tegenovergestelde van loslaten. Maar omdat we tegelijkertijd weinig kunnen vasthouden, is de ruimte voor leven en geloof beperkt.

Als we daarentegen leren om op God te vertrouwen en uit genade te leven, wordt rigiditeit vervangen door levenslust. Dit kan in het begin beangstigend zijn, omdat de wereld veel groter lijkt dan in eerste instantie wordt aangenomen. Maar loslaten maakt de wereld groter en het is veiliger om je in deze grotere wereld te bewegen. Het is veiliger omdat ik mijn God vertrouw in deze grotere wereld.

Genade baant daarom de weg naar een bevrijd leven en naar een waardering van deze wereld als Gods wereld. Loslaten, of het nu gaat om relaties, werk, gezondheid of oude aannames, leidt tot een doorleefd vertrouwen in Gods werk.

Als christen leef ik in deze wereld, niet omdat ik alles beter weet, maar omdat ik leef in vertrouwen op God. Dit vertrouwen in God wordt gevoed en versterkt door de Bijbel. De genade die ik hiervan leer leidt me naar de vrijheid. Het vertrouwen in een goede afloop van deze wereldgeschiedenis moedigt me aan om alles bewust in Gods handen te laten. Hij doet het waarschijnlijk. Christus is hiervoor de sleutel. Hij is de Zoon van Gods liefde, door wie God alle dingen met zichzelf verzoent (Kol 1:13-20). Hierin zijn we ook veilig en kunnen we met een gerust hart afscheid nemen van onze eigen prestaties.