Ik heb net gezocht op het trefwoord "gehoorzaamheid" bij een fotoagentschap. Als ik afbeeldingen zoek voor de artikelen op deze site, doe ik dat meestal via een agentschap. Toen stokte mijn adem even. De zoekresultaten voor "gehoorzaamheid" toonden alleen afbeeldingen van kerken en kerkgangers. Wat lijkt me dat vreemd en excentriek. Geen foto’s van gezinnen, parkeerboetes, rechtszalen en scholen. Blijkbaar wordt de term "gehoorzaamheid" tegenwoordig op sommige plaatsen alleen maar gelijkgesteld aan religieuze instellingen en hun volgelingen. Dit is blijkbaar de mening van sommige mensen die zoektermen voor afbeeldingen invoeren. Ik vermoed dat deze beoordeling een zekere relevantie heeft. Het was zeker geen eervolle vermelding.

Paulus spreekt over "geloofsgehoorzaamheid" (Rom 1:5). Je kunt dus een idee over deze term vinden in de Bijbel. Als je de context van je bewering omzeilt en de term "geloofsgehoorzaamheid" uit zijn bijbelse context haalt, kun je onheil stichten. De term gaat dan een eigen leven leiden en wordt, gevuld met een andere inhoud, een martelwerktuig voor sommige gelovigen. Hoe kan dit gebeuren?

Waar ligt de nadruk?

De term "geloofsgehoorzaamheid" is een samenstelling van twee woorden: geloof en gehoorzaamheid. Je zou ook kunnen spreken van een "geloofsgehoorzaamheid". Waar ligt nu de nadruk? Gaat het om geloof of gehoorzaamheid? Het zwaartepunt ligt in het onderwijs, de opvattingen en de verwachtingen.

• Gehoorzaamheid staat centraal
  In deze geloofsgehoorzaamheid is "geloof" de manier waarop "gehoorzaamheid" wordt uitgedrukt. Gehoorzaamheid is de hamer waarmee geloof wordt ingehamerd. De maat van alle dingen hier is "gehoorzaamheid" aan overtuigingen. Hier wordt je gevraagd om iets wel of niet te doen als een "geloofsdaad". Juist geloven is van vitaal belang als je gehoorzaam wilt zijn. Als deze handeling succesvol is, ben je "gehoorzaam". Als het daarentegen niet succesvol is, heb je dit succesniveau niet bereikt. Gehoorzaamheid lijkt hier de uitdrukking te zijn van wettelijke overtuigingen waarin de mens en zijn handelingen centraal staan.
• Geloof staat centraal
  Met deze focus ligt de nadruk op geloof, niet op gehoorzaamheid. Dit werkt op de tegenovergestelde manier als de vorige variant. Het gaat niet om gehoorzaamheid, maar om geloof. Waar was Paulus toe geroepen? Hij spreekt over "Jezus Christus, onze Heer, (door wie wij genade en apostelschap voor zijn naam hebben ontvangen tot gehoorzaamheid van het geloof onder alle volken)". Dit was een verbluffende verklaring dat het niet om werken ging, niet om prestaties of succes, maar om geloof.

Gehoorzaamheid bestaat in beide concepten. In het eerste geval is het gehoorzamen aan regels, waardoor het legaal lijkt. De regels zijn dan vaak de ideeën van de religieuze gemeenschap en doctrines die worden gevolgd. In het tweede geval is het bevrijdend omdat het niet gaat om het naleven van regels en ideeën. Wat het evangelie van genade teweegbrengt is "geloof". Het is een "gehoorzaamheid van geloof" omdat geloof gehoorzaamheid identificeert. Als de "gehoorzaamheid van het geloof", is het de gehoorzaamheid die ontstaat door geloof, niet een gehoorzaamheid die wordt geëist en afgedwongen door regels te volgen.

Genade centraal

Als Paulus schrijft, "Om genade en apostelschap voor zijn naam ontvangen te hebben voor de gehoorzaamheid van het geloof onder alle volken", dan is genade het begin. Gehoorzaamheid van geloof valt onder de genade die de apostel zelf eerst ontving (Rom 1:5; Rom 1:11). Elke brief die de apostel schrijft begint met genade. Zo spreekt hij tot de gemeente, zijn collega’s en vrienden.

Deze genade staat in contrast met persoonlijke bijdrage. Genade is onverdiende gunst van God. Zij die daarentegen "gehoorzaam" willen zijn, zoeken rechtvaardiging in hun eigen prestaties.

"Maar voor wie werkt, is het loon niet naar gunst, maar naar schuld."
Rom 4:4

Genade daarentegen wordt gegeven op basis van Gods prestatie in Christus. Geloof en genade horen bij elkaar omdat de mens niet langer in het middelpunt staat, niet alles is afhankelijk van mijn prestaties.

"Daarom is het door geloof, dat het naar genade is."
Rom 4:16

"Maar indien uit genade, dan niet meer uit werken, anders is genade geen genade meer."
Rom 11:6

Verleiding door religiositeit

Wie gelooft, vertrouwt op een ander. Uiteindelijk spreekt dit over vertrouwen in God. Degenen die religieus zijn, vertrouwen op zichzelf, op hun eigen prestaties en op het volgen van regels en ideeën.

Religieuze plichten en vrome handelingen kunnen een "schijn van wijsheid hebben , in opzettelijke aanbidding en nederigheid en in het niet sparen van het lichaam", maar ze dienen alleen "om het vlees te bevredigen" (Kol 2:23). Schijn of werkelijkheid, dat is hier de vraag. Als we denken aan de vraag van Gretchen uit Goethe’s Faust: "Vertel me eens, hoe denk je over religie?", dan kan het begrip geloof op twee manieren begrepen worden.

1. Wanneer gehoorzaamheid centraal staat, lijkt het meer om religiositeit en persoonlijke prestatie te gaan.
2. Geloof kan echter alleen groeien vanuit vertrouwen, als reactie op goed nieuws.

De eerste interpretatie is eerder legaal en beperkt door de eigen prestaties. Bij de tweede variant staat het geloof centraal. Het is daarom afhankelijk van de verkondiging en uiteindelijk van God. Religie kijkt naar de eigen prestaties. Geloof kijkt naar Gods prestaties. Dit is een radicaal verschil tussen de twee standpunten.

Verleiding door religiositeit kan verschillende vormen aannemen. Stilzwijgende verwachtingen om je zo te gedragen en niet anders, om dit te geloven en niets anders, om uiterlijke kenmerken te accepteren en dergelijke wijzen ook op doorleefde religiositeit. In het beste geval is het een uiting van persoonlijk geloof. Maar het is geen gehoorzaamheid aan God, die niet tot je komt met regels maar met genade (Ef 2:8-10).

Omgekeerde techniek

Ken je de term "reverse engineering"? In het Duits betekent dit zoiets als "reverse engineering". Het uitgangspunt is een afgewerkt product, een afgewerkte oplossing of afgewerkte software, en er wordt geprobeerd om de oplossing te begrijpen vanuit het eindresultaat. Welke stappen zijn er dan nodig om van het eindresultaat naar de oorsprong te komen? En: hoe kun je iets soortgelijks nabootsen?

Reverse engineering probeert de mechanismen te begrijpen van hoe iets is gemaakt. De benadering is interessant als je bijbelse leringen op dezelfde manier analyseert. Waar komen deze of die bijbelse leerstellingen vandaan? Wat is hun doel? Hier zijn enkele voorbeelden:

1. Leringen over heiliging
   Er zijn verschillende doctrines over heiliging. Ze stellen dat gelovigen "heilige" levens moeten leiden om God welgevallig te zijn. Ongetwijfeld kan men naar verschillende bijbelse passages wijzen om precies dit punt te maken. Maar waar zijn zulke leringen op gebaseerd? Hier kan "reverse engineering" motieven en mechanismen onthullen die nuttig zijn om de standpunten te beoordelen. Wat heeft een doctrine van heiliging nodig om te ontstaan? Waar ligt de uiteindelijke verantwoordelijkheid? De uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt duidelijk bij de mens. Mensen worden afhankelijker van hun eigen prestaties (de eisen van de gemeenschap of doctrine) dan van Gods genade. Iedereen die uitgaat van 100% genade kan niet uitkomen bij een doctrine van heiliging. Het werkt niet. Genade en persoonlijke bijdrage spreken elkaar tegen. Opmerking: Dit is natuurlijk geen vrijbrief om een losbandig leven te leiden (Rom 6:15). Hier is het verschil: als ik leef uit genade, resulteert dit in een manier van leven die God welgevallig is. genade (Titus 2:11-12). Christus moet in ons gestalte krijgen (Gal 4:19).
2. Redding verliezen
   Sommige leringen houden vol dat verlossing opnieuw verloren kan gaan. Wie draagt hier de uiteindelijke verantwoordelijkheid? Ongeacht de redenering kan "reverse engineering" gebruikt worden om snel de oorsprong van zulke doctrines te begrijpen. Wat is er nodig om zulke uitspraken te doen? Als je God met alles vertrouwt en weet dat je voor alles van Hem afhankelijk bent, kan er dan een verlies van verlossing zijn? Opmerking: Zulke ideeën gedijen het best in een omgeving van doctrines over de hel. Dat ziet er echt bedreigend uit. Deze leringen bestaan echter op veel plaatsen. Wat ze allemaal gemeen hebben is dat niet God, maar de mens uiteindelijk verantwoordelijk is. Dit is problematisch als je eenmaal over genade hebt geleerd. Natuurlijk kunnen mensen "van het geloof vallen", maar in het begin was het al duidelijk dat niemand rechtvaardig is, zelfs niet één (Romeinen 3:10). Dat was het uitgangspunt. Alleen de genade van God was en zal groter zijn (Rom 5:18).

Geloof of gehoorzaamheid?

Ik wil iedereen die hier nog steeds aandringt op gehoorzaamheid vertellen over Gods genade. Het is genade die op een transformerende manier tussenbeide komt in het leven. De transformatie is geen prestatie van mij, maar een gevolg van genade. Zoals de apostel Paulus schrijft:

"Maar door de genade van God ben ik wat ik ben; en Zijn genade jegens mij is niet tevergeefs geweest, maar ik heb veel meer gearbeid dan zij allen; maar niet ik, maar de genade van God die met mij was. Of ik het ben, of zij, zo prediken wij, en zo hebt gij geloofd."
1Cor 15,10-11