Niets is toegestaan

De snelste weg naar ontevredenheid ligt in onvrijheid. In een eerdere post wees ik erop dat de apostel Paulus meerdere keren herhaalt dat alles hem is toegestaan. Dat zou het tegenovergestelde zijn van onvrijheid en dus ontevredenheid. Laten we op de context letten: Hij schrijft dit als een duidelijke instructie aan een kerk die als chaotisch kan worden omschreven. Hij schrijft dit aan de kerk in Korinthe, waar echte problemen waren. Op het eerste gezicht lijkt dit niet logisch. Zou het geen goed idee zijn om eerst wat regels op te stellen in deze chaotische gemeenschap, zodat de rust en orde kunnen worden hersteld?

Wie beperkingen oplegt, probeert iets te bereiken door te dreigen. "Is er chaos? Dan is het het beste om regels te hebben met duidelijke consequenties!" Nogal wat mensen denken er zo over. In de kerk gedraagt Paulus zich echter heel anders. Dat is opmerkelijk.

Ontevredenheid en onvrijheid zijn met elkaar verbonden. Als je mensen hun vrijheid ontneemt, bijvoorbeeld door sterk beperkende ideeën over wat goed en fout is, ga je onvermijdelijk in de richting van ontevredenheid. Het geven van vrijheid leidt daarentegen tot een ontwikkeling naar meer verantwoordelijkheid. Paulus laat dit zien aan de kerk in Korinthe. Zijn brieven spreken hierover.

Hoe kan een chaotische gemeenschap weer op orde worden gebracht met verwijzingen naar vrijheid? Welnu, Paulus toonde de kerk een vrijheid die werkt uit genade. Dit geldt echter niet voor de tekortkomingen, die hij net zo duidelijk erkende. Paulus heeft duidelijke woorden voor mensen die een losbandig leven leiden. Hij is niet bang om zulke situaties rechtstreeks aan te pakken (1Cor 5:1 e.v.). Niets wijst er echter op dat hij de gemeenschap probeert te controleren door middel van regels en dreigementen. Paulus leeft en onderwijst genade, geen wetticisme. Met betrekking tot een incestsituatie in de kerk treedt de apostel resoluut op (1 Korintiërs 5:3-5). Paulus is niet simpelweg "dierbaar", net zo min als hij spreekt over de "dierbare God". Hij drukt zich concreet uit, maar spreekt mensen aan op basis van hun rol en activiteiten.

In zijn brief richt hij zich niet tot de probleemgevallen, maar tot de rest van de gemeenschap. Hoe moeten ze met deze situaties omgaan? Paulus is vastbesloten om de kerk opnieuw te versterken. Hij probeert de chaos weg te nemen en de richting te verduidelijken, niet door regels, maar door verantwoordelijkheid en zijn eigen voorbeeld (1 Korintiërs 5:6-8).

Paulus bestrijdt wetteloosheid niet met regels, maar met de genade van God. Genade lijkt een beetje "vaag" omdat het niet op regels gebaseerd is. Het effect van genade is echter anders, sterker en veelbelovender. Genade werkt van binnenuit, terwijl regels en wetten de symptomen van buitenaf bestrijden.

Paulus aan de Korintiërs

Paulus begint zijn eerste brief aan de gemeente in Korinthe met een verwijzing naar genade en vrede voor de Korinthiërs.

"Genade en vrede van God, onze Vader en de Heer Jezus Christus!"
1Cor 1:3

Hij dankt ook voor de genade die God aan de gemeente heeft gegeven:

"Ik dank mijn God altijd voor de genade van God die u in Christus Jezus gegeven is."
1Cor 1:4

Hij beschrijft ook de genade die hij zelf heeft ontvangen om er iets goeds mee te doen:

"Naar de genade Gods, die mij gegeven is, heb ik als een wijs bouwmeester het fundament gelegd; maar een ander bouwt daarop; maar laat een ieder zien hoe hij daarop bouwt."
1Cor 3:10

Vervolgens gebruikt hij zijn eigen voorbeeld om te laten zien dat Gods genade aan hem niet tevergeefs was:

"Maar door de genade van God ben ik wat ik ben; en Zijn genade jegens mij is niet tevergeefs geweest, maar ik heb veel meer gearbeid dan zij allen; maar niet ik, maar de genade van God die met mij was."
1Cor 15:10

Aan het einde van de brief vertrouwt hij de hele kerk toe aan Gods genade:

"De genade van de Heer Jezus Christus zij met u!"
1Cor 16:23

Genade staat centraal. Deze verwijzingen zijn bedoeld als achtergrond voor het feit dat Paulus er in dezelfde brief meerdere keren op wijst dat alles geoorloofd is (1Cor 6:12; 1Cor 10:23). Deze verwijzing staat in de context van zijn brief en moet niet worden geciteerd als een op zichzelf staande verklaring.

De uitspraak staat midden in een poging van Paulus om door middel van zijn brief wat van de chaos in de kerk op te lossen en mensen de vrijheid van Christus in te leiden. De persoon die hij "aan Satan overgeeft" vanwege zijn manier van leven, wordt in de volgende brief na berouw weer in genade verwelkomd (2Cor 2:5-11). De apostel leidt door zijn eigen voorbeeld en benadrukt genade, volgens welke mensen zelf voorzichtig moeten zijn hoe ze ermee omgaan - zowel persoonlijk als in de kerk.

Gereguleerd geloof

Op basis van mijn ervaring denk ik dat veel mensen de voorkeur geven aan duidelijke regels. De vrijheid die Paulus de Corinthiërs verwijt is verdacht. Vrijheid is niet gemakkelijk. Als je alles mag doen, zet dat dan niet de deur open voor onrecht en zonde? Absolute vrijheid lijkt een uitnodiging tot anarchie. In het bovenstaande artikel heb ik al uitgelegd dat dit niet Paulus’ bedoeling was. Hij voegde een belangrijke toevoeging toe aan de zin "Alles is mij geoorloofd" (1Cor 6:12; 1Cor 10:23). Vrijheid is niet de afwezigheid van verantwoordelijkheid, maar de bevestiging van verantwoordelijkheid met betrekking tot een positief doel.

Afgezien van deze toevoeging roept absolute vrijheid vaak angst op. Angst voor te veel vrijheid misschien, of angst voor verantwoordelijkheid. Het lijkt veel gemakkelijker als je verteld wordt wat je wel en niet moet doen, zodat alles in orde is. Je wil toch niet zelf moeten nadenken! Er moeten regels, vangrails, zijn voor de samenleving, voor de gemeenschap en voor je eigen leven.

Het spreekt voor zich dat vangrails niet te maken hebben met slechte ideeën of gedachten. Ze zijn echter "wettisch" in die zin dat ze het geloof reduceren tot "goed of fout" en de mens alleen iets moet doen of laten zodat hij bevrijd wordt van de aanwezigheid van God, die als onzeker wordt gecategoriseerd. Legalisme in deze zin is de poging om zo snel mogelijk terug te keren naar een leven zonder God, vroom verpakt. Naar de kerk gaan op zondag om de rest van de week "vrij" te hebben. "Moeten" geloven om niet te "mogen" geloven. Dat laatste zou te veel onzekerheid en inspanning zijn.

Legalisme geeft een vals gevoel van vrede over de eisen van een onbekende God, maar veroorzaakt de grootste ontevredenheid. Wil je een gids voor ontevredenheid? Leef dan volgens de wettelijke vereisten van je gemeenschap of theologie.

Legalisme is vaak gewoon angst voor een onvoorspelbare God. Je leert op een paar religieuze knoppen te drukken zodat deze onvoorspelbare God zogenaamd blij met je is. Normatief gedrag in de gemeenschap en conformiteit met de eigen religieuze gemeenschap als bevrijding van persoonlijke verantwoordelijkheid. Ik denk dat dit een hoge mate van negative afhankelijkheid betekent.

Gids voor ontevredenheid

Er is een andere manier. Wat als je van onvrijheid en ontevredenheid naar vrijheid en tevredenheid kunt gaan? Of je slaagt hangt ervan af of je in genade kunt leven, of je de belofte van Gods liefde en genade kunt aanvaarden. Paulus schrijft aan Titus (Tit 2:11-12).

Door genade sta je niet alleen op een andere plaats, leef je niet alleen vanuit een ander perspectief, maar leer je ook een nieuwe richting te kiezen. Zij die leven uit genade leren om meer op God te vertrouwen dan op hun eigen daden. Geloven in God betekent niet dat het alleen om goed of fout gaat. Dit laat ruimte voor vertrouwen, zelfs als er iets niet goed gaat. Genade is Gods heenwending tot ons in liefde. Godvertrauen betekent dat wij ons tot Hem wenden. Dit heeft niets direct met regels te maken.

De snelste manier om ontevreden te worden is om Gods genade uit de weg te gaan en te vertrouwen op je eigen prestaties. Dit wordt niet alleen saai, maar garandeert ook ontevredenheid, in het beste geval een valse tevredenheid, als je de norm beperkt tot je eigen prestaties. Paulus beschreef dit ooit anders toen hij opmerkte dat alle mensen lijden aan een gebrek, namelijk een gebrek aan de heerlijkheid van God (Rom 3:23). Iedereen die zich hiervan bewust is, zal het verschil pijnlijk voelen en zijn ontevredenheid snel kenbaar maken. De boodschap van de Bijbel ontwikkelt zich tegen de achtergrond van zulke ervaringen. De Bijbel is daarom niet supervroom, maar superwerkelijk.

Nu kun je dat omdraaien: Als je altijd alles "goed" probeert te doen, kom je in de verleiding om God alleen te bereiken en alles "goed" te doen. Hoe zou het zijn om dit vertrouwen in onze eigen kracht te vervangen door vertrouwen in God? Wat dacht je ervan om je eens bezig te houden met "ontevredenheid over je eigen prestaties"? Volmaakt onvolmaakt kun je leren om op God te vertrouwen. We stappen af van legalistisch denken en onze eigen inspanningen en vertrouwen op Gods werk. Of ik alles goed doe in dit proces wordt overgelaten aan Zijn genade. Dit verlicht stress.

In het Berner-Duits is er dit prachtige gezegde van dominee en schrijver Kurt Marti:

«wo chiemte mer hi
wenn alli seite
wo chiemte mer hi
und niemer giengti
für einisch z’luege
wohi dat me chiem
we me gieng"

Vrij vertaald:

"Waar zouden we terechtkomen
als iedereen zou zeggen
waar zouden we terechtkomen
en niemand zou eens gaan
kijken om te zien
waar je terecht zou komen
als je zou gaan."

Met dit in gedachten wens ik je een beetje meer ontevredenheid en de nieuwsgierigheid om te zien waar je terecht zou komen als je op weg zou gaan.