Soms botsen werelden. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer mensen met zeer verschillende theologische opvattingen praten over hoe je een bijbelse passage moet "zien". Dat houdt me keer op keer bezig.
Er zijn hier twee verschillende benaderingen: universele en specifieke interpretatie. Een universele interpretatie van de Bijbel is gebaseerd op de aanname dat alles altijd geldig is of moet zijn. Een specifieke interpretatie kan differentiëren en erkennen dat sommige delen van de Bijbel specifiek voor bepaalde mensen of een bepaalde groep zijn. Differentiatie gaat vaak over relevantie voor deze of gene persoon. Je beseft ook dat niet alles om jezelf draait.
Universeel
Een universele interpretatie kan voortkomen uit de eenvoudige aanname dat de Bijbel Gods woord is en daarom universeel geldig. Dit is een gevolgtrekking, maar de bedoeling kan zijn om de hele Bijbel te accepteren als de basis van het geloof. Als je een positief beeld van God hebt, kan dit een positief effect hebben. Maar als je het beeld hebt van een veeleisende en straffende God, wiens rechtvaardigheid onberekenbaar en wiens liefde ongenaakbaar is, dan wordt een universele interpretatie een universeel probleem. Een "universele interpretatie" is geen garantie voor een beter geloofsleven.
Specifiek
Een specifieke, differentiërende interpretatie herkent andere problemen. Dispensationalisme is een systematische theologie die onderscheid cultiveert. Dit is gebaseerd op de aanname dat God weliswaar altijd dezelfde is, maar in verschillende tijden anders handelt. De huidige tijd wordt bijvoorbeeld gekenmerkt door genade, terwijl andere tijden spreken over oordeel of nog andere dingen. Er wordt rekening gehouden met verschillen in de tekst en de differentiatie leidt tot een beter begrip van Gods aard en werk. Dit wordt ook wel de "verdeling van de Schrift" genoemd, verwijzend naar een uitspraak van Paulus (2 Timoteüs 2:15). Ik zie deze zienswijze als nuttig omdat het naar de tekst verwijst en duidelijk maakt dat de sleutel tot begrip in de tekst en context ligt. Maar er is ook een mogelijke ontsporing. Dit gebeurt wanneer men absolute afbakeningen tussen delen van de Schrift markeert. Dan is het misschien beter om te spreken van "kapot snijden", omdat het theologische begrip verheven is tot absolute waarheid.
Een andere speciale, differentiërende interpretatie kan worden herkend in de bijbelse wetenschap wanneer bepaalde geschriften worden gedefinieerd als "authentiek" en andere als "niet-authentiek". Hoewel een onderzoek van de tekst in zijn bredere literaire en culturele context nuttig is, heb ik hier ook ervaren dat sommige theologen dit begrip tot absolute waarheid verheffen en daardoor zelf niet meer authentiek lijken.
Ten derde kan de tekst ook begrepen worden als een weerspiegeling van de religieuze verwachtingen en cultuur van die tijd. Niet alles wordt duidelijk uit tekst en context alleen. Denk bijvoorbeeld aan de vermelding van "Jannes en Jambres" (2 Timoteüs 3:8), die nergens meer in de Bijbel genoemd worden. Volgens de Joodse traditie zijn dit de namen van de Egyptische magiërs die tegen Mozes en Aäron vochten. Dit lijkt een duidelijke aanwijzing te zijn dat het niet alleen mogelijk is om "Schrift met de Schrift" uit te leggen, maar dat er ook andere dingen in aanmerking genomen kunnen worden voor een beter begrip.
Twee soorten differentiatie
Misschien is het nuttig om je af te vragen wat je wilt bereiken met je eigen bijbellezen? Wat is jouw zorg, wat is mijn thema? Ben je gewoon op zoek naar bemoediging voor het dagelijks leven? Wil je inzicht krijgen in Gods aard en handelen? Deze en andere vragen zijn belangrijk, zowel persoonlijk als in de gemeenschap.
Er zijn dus twee soorten differentiatie:
- Naast de differentiatie van de Bijbel
- Onderscheid je eigen thema’s.
Beide zijn een kans voor een beter begrip. Helaas kunnen ze ook worden gebruikt als afbakeningsmiddel, waarna je je terugtrekt in je eigen ivoren toren. Als je samen met de Bijbel aan de slag wilt, kan het nuttig zijn om dit soort benaderingen van tevoren te verduidelijken: Waar gaat het mij om bij het kijken naar de Bijbel en wat hoop ik als resultaat?
Tussen theologie en geloof
Een sleutel tot een gedifferentieerd begrip van de Bijbel moet differentiatie mogelijk maken. Wat is waardevol en waarom? Dit is een heel andere vraag in theologische studies dan in de gemeenschap. Zelf neig ik naar zowel een universele als een specifieke interpretatie. Ik denk dat beide benaderingen nuttig zijn. Elke benadering verdient zijn eigen plek.
De Bijbel is universeel als ik bereid ben om van de hele Bijbel te leren. Paulus schrijft bijvoorbeeld aan Timoteüs dat "de hele Schrift door God is geopenbaard en nuttig is … zodat…" (2 Timoteüs 3:16-17). (2 Timoteüs 3:16-17). Hij bedoelde natuurlijk de geschriften die in die tijd algemeen erkend werden. Er was geen Bijbel zoals we die nu kennen. Alle Schriftteksten waren nuttig omdat er iets positiefs uit kon worden gehaald dat de "mens van God" opbouwt en toerust. De Schrift ziet Paulus als een instrument in het leven van een gelovige.
De Bijbel is bijzonder omdat hij over een lange periode tot verschillende mensen en groepen mensen spreekt. Differentiatie is gepast omdat de boodschap ook verandert, uitbreidt en een nieuwe vorm krijgt. Als je rekening houdt met ontwikkelingen, worden veel Bijbelteksten begrijpelijker. We beginnen te herkennen wat er in de tekst staat in plaats van er lukraak naar te verwijzen.
Beide benaderingen zijn nuttig als je de respectievelijke grenzen herkent. Niemand is gediend met het radicaal uitsluiten van teksten. Het maakt niet uit of dit gebaseerd is op dispensationalistische of bijbelwetenschappelijke overwegingen. Degenen die eenvoudigweg "iets wegnemen" kunnen dit om goede redenen doen, maar dit verhindert een positieve start. Het is het niet waard om gewoon "nee" te zeggen als je het "ja" niet kent. Waar moet de focus liggen?
Aan de ene kant moet ik geen Bijbelgedeelten op mezelf betrekken die expliciet niets met mij of mijn situatie te maken hebben, terwijl ik aan de andere kant wel iets kan herkennen over God en Zijn handelen in het algemeen. "Universeel" is de benadering dat ik van alles iets kan leren, terwijl "speciaal" de benadering is dat niet alles altijd direct over mij spreekt. Beide zijn nuttig, maar op verschillende manieren.
Een gedifferentieerde kijk moet me aan de ene kant helpen om iets van de hele Bijbel te leren, terwijl ik aan de andere kant erken dat niet alles met mijn situatie te maken heeft. Het principe van een gezonde benadering van de Bijbel is het volgende:
"Alles is voor mij, maar niet alles spreekt over mij."